ÇANAKKALE MUHAREBELERİ ÖNCESİ VE SÜRESİNCE ÖĞRETMEN VE ÖĞRENCİLERİN SİLÂHALTINA ALINMASI İLE EĞİTİM SİSTEMİNDE ORTAYA ÇIKAN SORUNLAR

THE TROUBLES RESULTED IN EDUCATION SYSTEM WITH RECRUITING THE STUDENTS AND TEACHERS BEFORE AND DURING BATTLE OF CANAKKALE

Özet

Çanakkale Muharebelerinin yakın Türk Tarihi'nin en önemli olaylarından biri olduğu şüphesizdir. Ancak literatürü incelediğimizde Çanakkale Muharebelerinin genellikle askeri tarih açısından ele alındığı görülmekte, bu sebeple sosyal hayata etkileri ve geride bıraktığı izleri inceleyen çalışmaların sayısının ise yetersiz olduğu düşünülmektedir. Bu amaçla Çanakkale Muharebelerinin eğitim sistemi üzerine etkileri araştırılmıştır. Çalış- manın geçerliliği açısından ise araştırma 1914-1916 yılları arasında sınırlandırılmıştır. Bunun için Başbakanlık Osmanlı Arşivi, Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüt Daire Başkanlığı, Kızılay Arşivi, Meşihat Arşivi, Milli Kütüphane, Beyazıt Devlet Kütüp- hanesi, Süleymaniye Kütüphanesi gibi arşiv merkezleri ve büyük kütüphanelerde araş- tırmalar yapılmış ve elde edilen Osmanlıca belgeler günümüz Türkçesine aktarılmıştır. Yapılan çalışma arşiv ve literatürtaramaya dayalı olduğundan betimsel bir çalışmadır. Savaş boyunca birçok öğretmen ve öğrenci yedek subay olarak ordu kıtalarına alınmış ve eğitimlerini yarıda bırakmak zorunda kalmıştır. Askere alınmaları sebebiyle okullarına devam edememişler ve 1915 yılında devam-devamsızlık yönetmeliği öğrencilerin mağ- duriyetlerine yol açmamak için değiştirilmiştir. Aynı şekilde bu öğrencileriçin yılsonun- da bitirme sınavı açılmıştır. Lise son sınıfların askere alınması ve uzun süren savaş nede- niyle geri gelememelerinden dolayı üniversiteye giriş sınavı kaldırılmıştır. Savaş hali nedeniyle Avrupa'ya öğrenci gönderilememiş, Avrupa'da okumakta olan öğrenciler geri dönmek zorunda kalmıştır. Savaş nedeniyle silâhaltına alınan memurların (ki buna öğretmenlerde dahil) özlük hak- larının saklı kalmasına ve terfi hakkından mahrum kalmamalarına karar verilmiştir. Öte yandan öğretmenlerin çoğunun silâhaltında olması sebebiyle vekil öğretmen uygulama- sına gidilmiştir. Ancak vekil öğretmene verilen maaşın azlığı nedeniyle bir müddet sonra vekil öğretmen bulmak da sorun olmuştur. Bunun sonucunda eğitim pedagojik formas- yonu olmayan kişilerle yürütülmeye çalışılmıştır. Savaş halinde bulunduğumuz ülkelerin vatandaşları olan öğretmenlerde sınır dışı edil- miş ancak kalmasına ihtiyaç duyulan ve sakınca görülmeyen öğretmenlerin çalışmasına izin verilmiştir. Türk öğretmenlerin ise silahaltına alınmamış olanların sınavların icrasına kadar askerlik hizmetlerinin teciline karar verilmiştir. Anahtar Kelimeler I. Dünya Savaşı, Çanakkale Savaşı, Tarih, Eğitim Tarihi, Öğretmenler, Öğrenciler

Abstract

Battle of Canakkale has been undoubtedly one of the most significantevents in recent Turkish history for certain. However, given that Battle of Canakkaleis mostly discussed in terms of military history in theliterature, the number of thestudies on the outcomes and effects of battle on social life are considered to be insufficient. Forthis purpose, the effects of Battle of Canakkale on system of education have been studied. The study islimited between the years of 1914-1916 forthe validity of thestudy. In accordance with the study, several research have been conducted in the archive centers and extensive librariessuch as Prime Minister Ottoman Archive, the archive of General Staff, Depart- ment of Military History and Strategic Survey, Turkish Red Crescent Archive, Mesihat Archive, National Library, Beyazit State Library, Suleymaniye Library and the Ottoman documents obtai- ned have been translated into modern Turkish. Sincethe study is based on archive and literature review, it is a descriptivestudy. During the battle, several teachers and students were recruited asreserve officersin army troops and had to leavetheir education. Dueto military recruitment, they could not go to school and the attendanceregulation was amended in order not to aggrieve the students in 1915. In thisrespect, finalexamination was conducted for these students by the end of year. The university admission exam was cancelled since high schoolseniors were recruited and could not come back for a long time because of the battle. Due to thestate of war, the students could not besent to Europe, and thosestudying in Europe had to return. It was hereby resolved that the officers (including teachers) recruited for warshall not be without prejudice to their personal rights and not deprive of the right to promotion. On the other hand, due to the recruitment of most of the teachers for war, substitute teachers were hired. However, it beca- me a problem to find substitute teacherssoon after because of low pay forsubstitute teachers. For that reason, it was attempted to carry out education activities by the persons without pedagogical training. The teachers who were the citizens of those countries we were at war with were deported from the country; however, theteachers whose presence wasrequired and who were not considered harmful were permitted to work. It wasresolved that Turkish teachers who were not recruited for warshall be ableto defer their military service until theexaminations were carried out.