OSMANLI‐RUS DİPLOMASİSİNDE BİR KRİZ: UKRAYNA KAZAKLARI (1768‐1792)

Özet

Doğu Avrupa coğrafyasının önemli unsurlarından olan Ukrayna Kazakları, Rusların genişleme ideolojisinden oldukça etkilenmişlerdir. Rusya’nın güneye doğru ilerleme politikası karşısında, Osmanlı Devleti ile Ukrayna Kazaklarının yolları kesişmiştir. Bu doğrultuda Rusya tahtında bulunan II. Katerina’nın Kazak karargâhını yok etmesinin ardından, Ukrayna Kazaklarının bir kısmı Osmanlı topraklarına sığınmıştır. Bu andan sonra Kazaklar konusunun, Osmanlı Devleti ile Rusya arasında diplomatik anlamda önemli bir yer tuttuğu görülmüştür. Osmanlı Devleti, topraklarına sığınan bu halka, eskiden yaşadıkları bölgeden hareketle Potkalı adını vermiştir. Potkalı Kazakları, ilk zamanlar Rus sınırına yakın olan Özi bölgesinde ikamet etmişlerdir. Ancak Rusya, bu durumdan rahatsızlık duymuş ve bu konuyu Osmanlı Devleti ile yaptığı Aynalıkavak Anlaşması (1779)’na taşımıştır. Burada alınan karar neticesinde Potkalı Kazaklar, bulundukları yerlerden kaldırılarak Tuna kıyısındaki yerlere iskân edilmişlerdir. Osmanlı Devleti, bu andan itibaren bu Kazaklarla ilgili bir strateji geliştirmiştir. Tebaa statüsü verdiği bu Kazakları, orduda istihdam etmiş ve Rusya’ya karşı gerçekleştirilen seferlerde bunların savaşçı yönlerinden istifade etmiştir. Bu çalışmada, XVIII. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı ve Rusya arasında bir çekişme konusu olan Kazaklar konu edilmiştir. Kazaklar konusunun, Osmanlı Devleti ile Rusya arasında ne gibi gelişmelere yol açtığı ve ikili ilişkileri ne yönde etkilediği incelenmiştir. Osmanlı‐Rus ilişkilerinin dönüm noktalarına paralel olarak, Kazakların Osmanlı topraklarındaki siyasi durumları değerlendirilmiştir.

Abstract

The Ukrainian Cossacks, who were important people in the geography of Eastern Europe, were highly influenced by the expansionist ideology of Russia. Faced with the policy of progressing of Russia to the south, the roads of the Ottoman Empire and the Ukrainian Cossacks crossed. In this direction, some of the Ukrainian Cossacks took refuge in the Ottoman territories after Catherine II had destroyed the Cossack headquarters (Sich). After this, it was seen that the Cossacks had an important place between the Ottoman Empire and Russia in the diplomatic sense. The Ottoman Empire called this people who took refuge in his territories as Potkali Cossacks by the name of region they used to live in. Potkali Cossacks lived in Ozi region which was close to the Russian border, in early times. However, Russia was anxious with this situation and carried this problem to the Aynalikavak Agreement (1779) signed with the Ottoman Empire. As a result of the decision taken in this agreement, the Potkali Cossacks were removed from their place in Ozi region and were settled in the places along the Danube. From this moment, the Ottoman Empire developed a strategy for these Cossacks. The empire employed these Cossacks who became Ottoman subject, in the army and took advantage of their warrior aspects in campaigns against Russia. In this study the Cossacks which was a contentious issue between Ottoman and Russia in the second half of the eighteenth century, have been discussed. It has been examined how the Cossacks led to events between the Ottoman Empire and Russia and how they affected bilateral relations. Parallel to the turning points of the Ottoman‐Russian relations, the political situation of the Cossacks in the Ottoman territories has been evaluated.