OSMANLI DEVLETİʹNDE NAKÎBÜLEŞRAFLIK MÜESSESESİ VE BU MÜESSESEYE BAĞLI KAYMAKAMLIKLAR (19. YÜZYIL)

NAQIB OF ASHRAFS INSTITUTION IN THE OTTOMAN EMPIRE AND GOVERNORS UNDER THIS INSTITUTION (19th CENTURY)

Özet

Abbasîlerden itibaren birçok İslam devleti Hz. Muhammedʹin soyundan gelenlere büyük hürmet göstermiş, onları toplum içerisinde koruyup kollamıştır. Aynı durum Osmanlılar için de geçerlidir. Kuruluşundan yıkılışına kadar Osmanlı idarecileri, âlim ve fâzıllara gösterdiği hürmet ve saygıyı, bu kutlu soya mensup seyyid ve şeriflere de göstermiş; bu sınıfa vergi ve askerlik muafiyeti sağladığı gibi devlet memuriyetinde öncelik tanımış ve bunlara toplum içerisinde daima ayrı bir önem vermiştir. II. Bayezid devrinde kurulan Nakîbüleşraflık Müessesesiʹnin başlıca görevleri, Osmanlı coğrafyasında yaşayan seyyid ve şerifleri ʺsiyâdet defteriʺne kaydetmek, onlara sağlanan ayrıcalıklardan faydalanmak isteyen müteseyyidleri (sahte seyyid/şerif) tefrik etmek ve mensup oldukları soya yakışır bir şekilde yaşamalarını sağlamaktı. Zamanla, uzak beldelerde de bu işleri yürütmek için İstanbulʹdaki Nakîblere bağlı ʺNakîbüleşraf Kaymakamıʺ adı verilen görevliler tayin edilmiş ve bu görevliler taşrada seyyid ve şeriflerin işlerini takip etmişlerdi. Bu müesseseye bağlı kaymakamlıkların 19. yüzyıldaki durumunu değerlendirdiğimiz bu çalışmada, Nakîbüleşraf kaymakamlarının tayini, görevleri, malî durumları ile siyasî ve sosyal hayata etkileri incelenmiş; 19. yüzyılın ortalarında Osmanlı sınırları içerisinde bulunan kaymakamlık mahalleri tespit edilmeye çalışılmıştır.

Abstract

After the Abbasid Caliphate many Islamic Countries respected to the descendants of Prophet Mohammed and protected them in society. The same thing was valid for the Ottoman Empire. Since its foundation to decadence, the Ottoman Rulers honored and showed respect to this blessed family in the same way, they did for the scholars, exclude them from tax and military service, privileged them in official duties and gave them a special importance in the society. ʺNaqıb of Ashrafs Institutionʺ which was an institution founded for the first time in the time of II. Bayezid for the purpose of recording the people who belonged to this pure dynasty (sülâle‐i tâhire), preventing the people who want to benefit from the privileges allocated only for this family and providing appropriate life conditions to them. In the course of time employees were appointed in order to perform these duties in the remote part of the country with the name of ʺ Naqıb of Ashrafs Governorʺ who was a kind of sub governor connected to the main office in Istanbul and concerned with the affairs of ʺsayyid and sharifʺ namely descendants of Prophet Mohammed. In this study I try to comment the situations of these governors in the 19th century who were linked to this institution and investigate their appointments, duties, financial conditions and their effect on the social and political life as well as determining the governor locations in the 19th century in the border of Ottoman Empire.