BOSNA‐HERSEK ULEMASININ TÜRK HUKUK İNKILABINA YÖNELİK GÖRÜŞLERİ

Özet

Osmanlı Devleti’nde XVII. yüzyılın sonundan itibaren bürokrasi, hukuk ve orduda bozulma yaşanmaya başlanmış; bunun sonucunda klasik Osmanlı sistemi önce duraklama, sonra gerileme arkasından çöküş dönemi yaşanmıştır. Bunun farkına varan bazı padişah ve devlet adamları, özellikle hukuk alanında reformlar yaparak kötü gidişatın önüne geçmeye çalışmışlardır. Atatürk ilke ve inkılaplarının amacı, Türkiye Cumhuriyeti’ni hem siyasi hem de hukuki açından modern bir devlet durumuna getirmekti. Atatürk, bundan dolayı 1926’da Mecelle’yi kaldırarak İsviçre Medeni Kanunu’nu yürürlüğe koymuştur. Bosna‐Hersek basınında 1922’den itibaren Türkiye’de gerçekleştirilmeye başlanan inkılaplara yönelik yazılar yazılmaya başlanmış; özellikle Mecelle ile şer’i mahkemelerin kaldırılmasına ilişkin haberler bir süre manşetlerden düşmemiştir. Bosnalı Müslüman aydınlar, bir taraftan Bosna’ya da aynı uygulamanın sırası gelir endişesi, diğer taraftan Türkiye’de bunun geçici bir deneyim olacağı ümidiyle karışık duygular içindeydiler. Hem Türkiye hem de Bosna Müslümanlarını yakından ilgilendiren bir mesele olarak algılandığı için Bosna‐Hersek’te önce ulema ardından da diğer Müslüman entelektüeller kitap ve makalelerinde Türkiye’de hukuk alanında yapılan inkılaplara değinmişlerdir. Bu makalede Türkiye’de Mecelle’nin kaldırmasıyla ilgili uygulamalara yönelik BosnaHersek basınında çıkan olumsuz ve olumlu tepkiler incelenecektir.

Abstract

Since the end of the 17th century, bureaucracy, law and military of the Ottoman State have begun to deteriorate; As a result of this, the classical Ottoman system experienced a period of stagnation followed by decline. Some of the sultans and statesmen who came to realize this, have tried to prevent the disturbing trend by doing reform especially in the field of law . The purpose of Ataturk’s Principles and Reforms was to transform newly established republic in accordance with modern political and juridical system. Therefore, Atatürk abolished “Mecelle” in 1926, and adapted Swiss Civil Law. Bosnia‐Herzegovinian press began to pay attention to the reforms implemented in Turkey since 1922; especially the news about the abolishment of Mecelle and Shariʹi courts have not fallen from the headlines for a while. Bosnian Muslim intellectuals, on the one side were concerned that Bosnia will follow the same route, on the other side; they had mixed feelings thinking that it is going to be a temporary experience in Turkey. Since it was perceived as an issue which is a particular concern to Muslims in BosniaHerzegovina and Turkey, other Muslim intellectuals along with ulema in Bosnia Herzegovina have mentioned the reforms made in Turkey in the field of law in their books and articles. In this article, the negative and positive reactions in Bosnia and Herzegovinan press for lifting the Islamic courts in Turkey will be discussed.