İDEAL YURTTAŞ YETİŞTİRMEDE ROL MODEL OLARAK KAHRAMANLAR: II. MEŞRUTİYETTEN ERKEN CUMHURİYET DÖNEMİNE KAHRAMAN TİPLERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME

HEROES AS ROLE‐MODELS FOR RAISING THE IDEAL CITIZENS: AN EXAMINATION ON THE HERO TYPES FROM THE SECOND CONSTITUTIONAL ERA TO THE EARLY REPUBLICAN ERA

Özet

II. Meşrutiyet dönemi, bir tebaadan vatandaşa geçiş dönemiydi. Bu bağlamda özellikle yurttaşlık bilgisi ve tarih kitaplarında, çeşitli devlet adamları, askerler, sanatçılar ve bilim insanları benimsenen ideal yurttaş tipini besleyecek kahramanlar olarak öğrencilere sunuluyordu. Bu dönemde reformcu ya da büyük fetihler yapmış Osmanlı padişahları ile Meşrutiyet Devrimi’ne katkıda bulunmuş kişiler kahraman tipleri arasında başı çekmekteydi. Bununla birlikte temelde 3 kahraman tipinden söz edilebilir: Asker‐devlet adamı, sanatçı ve bilim insanı. Erken Cumhuriyet döneminde de kahraman tiplerinde bu üç grup ön plana çıkmaktadır. Ancak artık Osmanlı padişahları en ön sırada gelmemekteydi. Cumhuriyetin kuruluşuyla birlikte, Mustafa Kemal, rakipsiz bir kahraman figürü olarak belirmişti. Türk tarihinde Osmanlı öncesi dönemdeki çeşitli önemli kişiler de kahramanlar olarak yeni anlatıdaki yerlerini almışlardı. Bu iki dönemde kahraman tiplerindeki dönüşüm, iki rejim ve iki devlet biçimi arasındaki farklardan kaynaklanırken; benzerliklerse modernleşmeci hedeflerle ve yükselen milliyetçi eğilimlerle ilgiliydi.

Abstract

The Second Constitutional Era was an era of transition from subjects to citizens. In this context, especially in civics and history textbooks, several statesmen, military commanders, artists and scientists were introduced as heroes to maintain the ideal citizen type‐ to the students. In this era, the Sultans who were reformers or great conquerors or the people who contributed to the Constitutional Revolution were in the lead among the hero types. Nevertheless one can refer to three hero types: Military commanders‐statesmen, artists and scientists. These three groups come into prominence as hero types in the early Republican era as well. On the other hand, the Ottoman Sultans were no more in the lead as heroes. Just, Mustafa Kemal after the foundation of the republic appeared as an unrivalled heroic figure for the Turkish youth. Several important people of the preOttoman Turkish history also took their places as heroes in the new narrative. While transformation of hero‐types takes root from the differences of two regimes and two state formations; similarities are related to modernist aims and rising nationalist tendencies.