ÇAĞDAŞ TÜRK RESMİNDE HAYVAN MÜCADELE SAHNELERİ

Özet

Türk mitolojik sisteminde, tanrılar, ruhlar ya da hayvanlar gibi birçok unsur iyi‐kötü, aydınlık‐karanlık vb. gibi birbirine zıt sıfatlarla nitelendirilerek yine birbirine zıt yer ve gök ana unsurları içerisinde değerlendirilmiştir. Söz konusu unsurlar kendilerine ait alanlardaki düzeni sağlarken birbirleriyle de kıyasıya bir mücadelenin içerisinde olmuşlardır. Türk mitolojisindeki zıt unsurların sanat alanındaki tezahürü de, yine yer ve gök arasındaki mücadelenin yansıması olarak; Türk sanatında bir döneme damgasını vurmuş olan ‘Hayvan Mücadele Sahneleri’nde kendisini göstermiştir. Hun, Selçuklu, Osmanlı ve daha başka birçok köklü Türk medeniyetinin sanatında görülmekte olan hayvan mücadele sahneleri çağdaş Türk resminde de özellikle 1950’li yıllarda sanatçıların geleneksel kaynaklara yönelmesi ile bazen geleneksel kültürdeki sembolik anlamları ile bazen de plastik bir ifade aracı olarak birçok eserde yerini almıştır. Bu bağlamda; Avni Arbaş, Cevat Dereli, Rauf Tuncer, Can Göknil, Turhan Ekici, Şaban Okan, Murat Tolga, Durmuş Ali Akça, Esat Acet Nuhoğlu ve İlham Enveroğlu’nun eser örnekleri konu kapsamında incelenerek değerlendirilmiştir. Söz konusu sanatçıların, ya günümüze ulaşan eski eserler üzerindeki hayvan mücadele sahnelerinin biçim ve stilizasyonlarını koruyarak kompozisyonlarında yorumladıkları ya da horoz dövüşü ve boğa‐at‐deve güreşi gibi Türk halk kültürüne yansıyan geleneksel hayvan güreşlerini kompozisyonlarında yorumladıkları tespit edilmiştir. Genel tarama modelinin esas alındığı çalışmada, nitel araştırma yöntem ve teknikleri kullanılmıştır.

Abstract

In the Turkish mythological system, many elements such as gods, souls or animals are characterized by opposing classes like good‐bad, light‐darkness, and they are evaluated within the main elements of opposite space and sky. While these elements maintain the order in their fields, they are in a fierce battle with each other. The manifestation of the contrasting elements of Turkish mythology in the field of art is also a reflection of the struggle between space and sky; has shown itself in the ʹAnimal Struggle Scenesʹ, which has hit a turning mark on Turkish art. Animal struggle scenes seen in the arts of Hun, Seljuk, Ottoman and many other ancient Turkish civilizations have taken place in contemporary Turkish paintings, especially in the 1950s, with artists have turned to traditional sources, sometimes with symbolic meanings in traditional culture and sometimes as a means of plastic expression. In this context; the examples of works of Avni Arbaş, Cevat Dereli, Rauf Tuncer, Can Göknil, Turhan Ekici, Şaban Okan, Murat Tolga, Durmuş Ali Akca, Esat Acet Nuhoğlu and İlham Enveroğlu were analyzed and evaluated within the scope of the subject. It has been found that the said artists interpret their compositions while preserve the form and stylization of animal struggle scenes on ancient artifacts that extant or interpret their compositions with traditional animal wrestling, reflected in Turkish folk culture, such as cock fighting and bull‐horse‐camel wrestling. In the study on which the general screening model is based, qualitative research methods and techniques are used.