OSMANLI DÖNEMİNDE HEKİM YAKUP PAŞA’NIN FATİH SULTAN MEHMET İÇİN YAPTIĞI İLAÇLARDA KULLANILAN TIBBİ BİTKİLER

MEDICINAL PLANTS USED BY YAKUP PASHA THE PHYSICIAN IN REMEDIES FOR MEHMET IIIN THE OTTOMAN PERIOD

Özet

Eski Anadolu (Oğuz) Türkçesi döneminde yazılmış telif ve tercüme eserlerin arasında tıpmetinlerine önemli bir yer ayrılmış olup özellikle Osmanlı döneminde tıp eserlerininarttığı görülmektedir. Türkçe tıp eserleri Türkçenin o dönemdeki tıp bilimi karşısındakidurumunu ortaya koyması açısından önemlidir. Ayrıca bu tıp eserleri, botanik, zooloji,eczacılık tarihi ve halk hekimliği açısından da büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmamızda Osmanlı Türkçesi ile kaleme alınmış tıp eserlerinden biri olan KonyaBölge Yazma Eserler Kütüphanesi Batman Koleksiyonunda kayıtlı Kitâb‐ı Tıbb‐ı Latîf’incelenmiştir. İncelenen eserin 55b/15‐19, 56a/1‐8 ve 119a/3‐15, sayfalarında, OsmanlıDönemi Hekimlerinden Hekim Yakup Paşa’nın (1425‐1481) Fatih Sultan Mehmet (II.Mehmet) (30 mart 1432 – 3 mayıs 1481) için çeşitli hastalıkların tedavisinde kullanılmaküzere yaptığı birtakım ilaçlardan olan macunlar anlatılmaktadır. Çalışmamızda bahsigeçen macunların yapılış yöntemi ve içindeki tıbbi bitkilerin tespit edilmesinin yanı sırabu macunların insan bedenine faydalarının ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. MacunlarOsmanlı döneminde ilaçların önemli bir kısmını oluşturur. Kitâb‐ı Tıbb‐ı Latîf’ çeşitli hasta‐lıkları, bu hastalıkların ilaçlarını ve ilaçların yapılış yöntemlerini içermektedir. Hastalık verahatsızlıkların tedavisinde kullanılan tıbbî bitkilerin ilaç olarak uygulanması ölçüleriyle,uygulamalarıyla eserde ayrıntılı şekilde anlatılmıştır. Genellikle ilaçlar bitkilerden; to‐hum, yaprak, kök, meyve; bitkilerden elde edilen macun, şurup, hap (kurs) yağ ve su,bazen de hayvansal maddelerden, kimyasallardan, vb. yapılmıştır.

Abstract

During the Old Anatolian (Oguz) Turkic period, a considerable number of medical texts have been reserved among many works of writings and translations, and it isseen thatespecially in the Ot‐ toman period, the works of medicine haveincreased. Turkish medical works areimportant in terms ofrevealing the situation of the Turkish languagein the field of medicalscience at that time. In addition, these medical works including medicine, botany, the history of pharmacy and folk medici‐ ne are of great importance. In this work, Kitâb‐ı Tıbb‐ı Latîf, recorded in Batman Collection of Konya Regional Museum of Manuscripts, which is one of the medical works written in Ottoman Turkish, has been examined. In this work, on pages 55b/15‐19, 56a/1‐8 and 119a/3‐15, the paste prepared by Ottoman physician Yakup Pasha (1425‐1481) and used for varioustreatments for Mehmet the Conqueror (Mehmet II) isexplained (30 March 1432 ‐ 3 May 1481). In our work, it is aimed to find out the methods of making paste and determining the medicinal plantsinside, as well as discovering the benefits of these paste on human body. The paste constitutes a significant part of the medicines during the Ottoman period. Kitâb‐ı Tıbb‐ı Latîf contains various diseases, medicines of these diseases and methods of making medicinesforthese diseases. Applying the medicinal plants as medicine used for treatment of diseases with its measurements is explained in the work in details. Generally medici‐ nal plants;seed, leaf,root, fruit; syrup, pill, oil and water, sometimesfrom animal material, from chemicals,etc. were brought to thesquare.