SULTAN, ULEMA VE HUKUK: ULEMANIN MÜSADERE UYGULAMASINA MUHALEFETİ

Özet

Özel mülkiyetin bedel ödemeksizin devlet mülkiyetine geçirilmesi olarak tanımlanabilecek müsadere, Osmanlı devletinde merkezî idareye kazandırdığı çeşitli avantajları sebebiyle geniş şekilde uygulanmıştır. En başta gelen avantajı, merkez ve taşrada giderek güçlenen ailelerin ekonomik ve siyasî gücünü ya denetim altına alabilmeye ya da tamamen ortadan kaldırarak kontrolü sağlamaya imkân vermesiydi. Bu avantajından dolayı devlet müsadereye gittikçe daha çok başvurmaya başladı. Devletin yeni müsadere uygulamalarıyla İslam hukukunun sınırlarını zorlamaya başlaması, devlet adamları ve özellikle ulema arasında hoşnutsuzluklara ve ardından güçlü olmasa da muhalefete yol açtı. Eskiden beri var olan bu cılız muhalif kesime XIX. yüzyılda yeni gerekçelerle hariciye bürokratları da katıldı. Bu araştırmada, müsadere uygulaması ve padişahın müsadereye yaklaşımı hakkında genel bilgi verildikten sonra ulema ve bürokratların gösterdikleri tepkiler, tepkilerin sebepleri ve gerekçeleri incelenecektir.

Abstract

Confiscation, which can be defined as sequestering one’s properties by the state without any payment, were employed frequently by the Ottoman Empire as it brought certain advantages to the centralized administration. The most striking of them is that it gives an opportunity to take the control of the economic and political power of the families that growing stronger in the urban and rural areas. For this reason, it became a fashionable method in time. Officials, especially the ulama, disapproved and opposed such regulations as they thought that these new confiscation decisions went beyond the Islamic limits. The bureaucrats of the foreign affairs joined to this tiny group in the 19th century for several reasons. In this research, after general information relating the procedure of confiscation, the padishahs’ approach to confiscation is given, the reactions of the ulama and the bureaucrats as well as their reasons are investigated.