Kant’ın Estetik Kuramının Gadamerci Eleştirisi Üzerine Bir Değerlendirme

Özet

Gadamer’e göre 19.yüzyılda estetiğin beşeri bir bilim olarak özerklik kazanması ancak ona has, arındırılmış estetik nesneler alanınınüretilmesiyle mümkün olmuştur. Hakikat ve Yöntem isimli eserinde Gadamer bu üretimi soyutlayıcı estetik bilince yükler.Nesne estetik bir soyutlamayla pratik ve bilişsel bağlamlarından koparılarak estetik kılınır. Soyutlayıcı estetik bilinç aynızamanda estetik pratiğin etkinliğini de oldukça daraltmıştır. Gadamer detaylıca incelediği ve eleştirdiği bu soyutlayıcı estetikbilincin kökenini Kant’ın estetik kuramında bulur, fakat aynı kuramın felsefi yorumbilgisi için vaat edici boyutlarının olduğunuda düşünür. Gadamer’e göre Kant’ın estetik kuramının yorumbilgisel boyutu doğal güzelin saf estetik yargısının çözümlendiğikısımda değil sanatsal güzelin açıklandığı, güzellik ideali kavramının öne sürüldüğü ve bu idealin yarattığı ilginin tartışıldığıkısımlarda aranmalıdır. Oysaki Kant’ın estetik kuramının felsefi yorumbilgisi için çok daha vaat edici bir okumasının yapılabileceğinisavunmak mümkündür. Bu çalışmanın amacı Gadamer’in felsefi yorumbilgisi kuramını oluştururken Kant’ın estetikkuramıyla kurduğu sorunlu entelektüel ilişkiyi çözümlemek ve Kant’a yönelttiği eleştirileri yeniden değerlendirmektir. Bu amaçla,çalışmanın birinci bölümünde Gadamer’in hermeneutik deneyim anlayışına değinilecektir. Estetiği de içine alan beşeri bilimleribiçimlendiren soyutlayıcı ve indirgemeci estetik bilincin yerleşmesinin tarihi, hümanist ortak duyu kavramının yitirilmesinintarihinde aranacaktır. Bu tarihsel okumada Kant’ın estetik kuramının rolü vurgulanacak, Gadamer’in kurama dair eleştirilerive olumlamalarının ortaya çıkardığı tutarsızlıklar gösterilmeye çalışılacaktır. İkinci bölümde Kant’ın saf estetik yargı anlayışıdetaylıca incelenerek birinci bölümde sunulan Gadamerci eleştirinin haklılığının izi aranacaktır. Gadamer’in yaptığı gibi Kant’ındoğal güzel ve sanatsal güzel ayrımı üzerine durmak yerine onun estetik kuramının eleştirel felsefesindeki rolünün ve önemininvurgulandığı bir okuma yapıldığında, kuramın felsefi yorumbilgisi için değeri tartışılmaz bir açıklık kazanacaktır.

Abstract

According to Gadamer, aesthetics, as a human science, became an autonomous discipline in 19th century only by constructing a refineddomain of aesthetics objects peculiar to it. In Turth and Method, Gadamer attributes this construction to abstractive aestheticconsciousness. Object is made aesthetic by its detachment from its practical and cognitive context. Abstractive aesthetic consciousnessalso limits activities of aesthetic practice considerably. Gadamer finds the source of this abstractive aesthetic consciousness,which he examines in detail, in Kant’s aesthetic theory but he also thinks that the very same theory has promising points for philosophicalhermeneutics. According to Gadamer the hermeneutical aspect of Kant’s aesthetic theory can be detected not in the partwhere the pure aesthetic judgment of natural beauty is analyzed, but in the parts where artistic beauty is explained, the concept ofideal beauty is proposed and the interest that this ideal produced is discussed. Yet, it can be argued that a much more promisingreading of Kant’s aesthetic theory for philosophical hermeneutics is possible. This study aims at revealing the problematic intellectualrelation of Gadamer to Kant’s aesthetic theory and reevaluate Gadamer’s criticisms directed to Kant. With this aim, in thefirst part of the study, Gadamer’s conception of hermeneutic experience will be addressed. The history of the establishment of theabstractive and reductive aesthetic consciousness, which forms human sciences including aesthetics too, will be given in terms ofthe loss of the humanist conception of common sense in history. In this historical reading the role of Kant’s aesthetic theory willbe stressed, the criticism of Gadamer relating to this theory and inconsistences caused by his positive evaluations will be showed.In the second part, the trace of the criticisms of Gadamer will be sought in Kant’s aesthetic theory through a detailed analysis ofhis idea of pure aesthetic judgment. Instead of emphasizing the distinction of natural and artistic beauty as Gadamer does, thevalue of Kant’s aesthetic theory for hermeneutics will gain an undoubtable clarity, if a reading of aesthetic theory which stresses itssystematic role in Kant’s critical philosophy will be presented.

Anahtar kelimeler: Kant, Gadamer, Estetik, Hermeneutik Deneyim, Felsefi Yorumbilgisi