Mercimek (Lens culinaris Medik.)'te Topraktan ve Yapraktan Fe ve Zn Mikro Element Uygulamasının Verim ve Tanede Mikro Besin Elementi İçeriğine Etkisi

The Effects of Soil and Foliage Applications of Fe and Zn on Yield and Seed Microelement Contents in Lentil (Lens culinaris Medik.)

Özet

Araştırmanın amacı; mercimekte topraktan ve yapraktan farklı dozlarda demir sülfat ve çinko sülfatuygulamalarının verim ve tane mikro element içeriklerine etkilerini araştırmak ve sonuçta en etkili demir veçinko sülfat uygulama şekli ve dozunu belirlemektir. Denemeler Dicle Üniversitesi Ziraat Fakültesi TarlaBitkileri deneme alanında 2012-2013 ve 2013-2014 yıllarında kurulmuştur. Araştırma denemeleri, rastgelebloklarda, bölünmüş parseller deneme desenine göre üç yinelemeli kurulmuştur. Ana parsellere mikro elementdozları ve alt parsellere çeşitler yerleştirilmiştir. Hasat sonrasında, alt parsellerden alınan mercimek taneörneklerinde demir ve çinko analizleri, Ege Üni. Ziraat Fak., Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Bölümündeyapılmıştır. Birinci yıl, üç kırmızı mercimek çeşidi (Şakar, Fırat 87 ve Çağıl)'ne topraktan ve yapraktan farklıdozlarda demir sülfat ve çinko sülfat uygulanmış ve bazı bitkisel karakterler (çiçeklenme süresi, boy, biyolojikverim ve tane verimi) ve tanelerde Fe ve Zn içeriklerine etkileri incelenmiştir. Birinci yıl denemeleri sonucunagöre en etkili mikro element dozu ve uygulama şekli belirlenmiştir. Bu uygulama, ikinci yıl altı çeşitte (YerliKırmızı, Tigris, Kafkas, Seyran 96, Özbek ve Çiftçi) uygulanarak verim ve tanedeki mikro element içeriğiüzerinde etkileri incelenmiştir. Birinci yılsonunda, topraktan Fe ve Zn sülfat uygulamasının, tane verimine vetane mikro element içeriğine olumlu bir etkisi saptanmamıştır. Kontrol uygulaması, mikro element uygulananparsellere göre daha yüksek değerler vermiştir. Demir sülfatın %0.37 dozunda yapraktan uygulaması isebiyolojik verim, tane verimi ve tanelerde demir içeriğini kontrole göre önemli şekilde arttırmıştır. Yapraktanfarklı dozlarda çinko sülfat uygulaması biyolojik verimi etkilememiş, %0.66 lık doz uygulaması tane veriminikontrole göre arttırmıştır. Genelde düşük olan tohum Zn içeriği, fazla farklı olmamakla birlikte, %0.66 dozseviyesinde diğerlerinden biraz fazla çıkmıştır. Bu nedenle, demir ve çinko sülfat için yapraktan %0.30dozunda uygulaması, çok sayıda mercimek genotipinin gözden geçirilmesi için uygun görülmüştür. 20132014 yılında, yapraktan %0.30'luk demir sülfat ve çinko sülfat uygulaması ile altı mercimek çeşidi verim vetanede mikro element içerikleri yönünden büyük farklılık göstermiştir.

Abstract

The objectives of this research were to investigate the effects of soil and foliage applications of iron andzinc sulfades on yield and seed microelement contents in lentils, and to determine an efficient evaluationtechnique for screening large number of lentil genotypes. The experiments were carried out in an experimentalarea in the Faculty of Agriculture at Dicle University, in Diyarbakır, Turkey, during the years of 2012-2013 and2013-2014. The experimental designs were randomized complete block with split-plot organization and hadthree replications. The microelement doses were located in main plots and lentil varieties in sub plots withinmain plots. Iron and zinc analysis of the seed samples were conducted in the related laboratories of the SoilScience and Plant Nutrition Department in the Faculty of Agriculture at Agean University, in İzmir. Variousdoses of iron and zinc sulphades were applied to soil and foliages of three red lentil varieties (Şakar, Fırat87 and Çağıl). Based on the results of the first year experiments, there was no any positive effects of soilapplications of iron and zinc sulphade on yield and seed microelement contents. Soil microelementapplications significantly reduced these characters when compared to controls. However, in foliageapplications, yield and seed microelement contents became significantly higher than the controls. Foliageapplication of 0.37% iron sulphade resulted in significant increases in biological yield, seed yield and Fecontent in the seeds. But, foliage application of zinc sulphade did not cause any significant effect yieldalthough seed yield was higher than control in 0.66% dose level. Mean zinc contents of seeds did not differmuch from each other although it was slightly higher in 0.66% than the others doses. As a results of thesefindings, using foliar applicacation of 0.30% iron and zinc sulfade was selected as an efficient screeningtechnique for various lentil genotypes. In 2013-2014, this technique was used to evaluate other six varieties(Yerli Kırmızı, Tigris, Kafkas, Seyran-96, Özbek and Çiftçi). There was great variation among six lentil cultivarsfor yield and seed microelement content.