Ticari Hibrit Çeltik Islahında Erkek Kısırlık Araştırmaları

Özet

Ticari hibrit çeltik ülkemizin için yeni bir kavram olmasına karşın dünyada 1975 yılından beri başarılı birşekilde kullanılmaktadır. Hibrit çeltik ıslahında ilk aşama ana bitkilerde erkek kısırlık sağlamaktır. Erkek kısırlıkiçin genetik ve genetik olmayan mekanizmalardan yararlanılmaktadır. Bu çalışmanın amacı kimyasal erkekkısırlık (gametosit, CHA, genetik olmayan kısırlık); termogenik erkek kısırlık (TGMS, genetik kısırlık) vestoplazmik erkek kısırlıktan (CMS, genetik kısırlık) yararlanılarak yerli hibrit çeşit geliştirme olanağınınaraştırılmasıdır. Bu deneme Edirne ekolojik koşullarında 2013-2014 yıllarında iki yıl yürütülmüştür. Kimyasalkısırlık oluşturmak üzere Paşalı, Halilbey ve Osmancık-97 çeşitlerine sapa kalkma döneminde 1000'er ppmSalisilik Asit (SA), Giberallik Asit (GA3) ve Ethephon (Ethrel) hormonları gametosit olarak uygulanmıştır.Kullanılan çeşitlerde %22-49 arasında erkek kısırlık tespit edilmiştir. Termogenik erkek kısırlık yöntemindeTGMS1 ve TGMS2 genotipleri arazi şartlarında denenmiş ve %89-96 arasında erkek kısırlık tespit edilmiştir.Stoplazmik erkek kısırlık yönteminde ise yapılan ölçümler sonucunda V20A, 15A ve 31A CMS çeşitleri %100kısır olarak tespit edilmiştir. Trakya bölgesinde TGMS sistemi ve uygulan dozlardaki gametositler ticari hibritgeliştirmek için yeterli düzeyde erkek kısırlık oluşturmazken; CMS sistemi %100 kısırlık sağlayan en uygunmetot olarak tespit edilmiştir. CMS çeltikler kullanarak ana, baba ve restorer hatlardan oluşan üç hatlı metotlaticari hibrit çeşitlerin geliştirilmesi mümkün görülmektedir.

Abstract

Commercial hybrid rice has been utilized effectively around the world since 1975 but it is a new conceptfor Turkey. First step is to provide the male sterile lines to hybrid breeding system. Genetic and non-geneticmechanisms are available to exploit for male sterility. The aim of this study is identification of utilization ofmale sterility systems which Chemical Male Sterility (CHA), Thermogenic Genetic Male Sterility (TGMS) andCytoplasmic Male Sterility for Turkey Ecosystem. This experiment were conducted two years in Edirneecological conditions in 2013-2014. Chemical Hybridisation Agents (CHA) which salicylic acid, gibberellicacid, Ethephon were sprayed as a gametocide doses 1000 ppm at the booting stage on rice varieties whichPaşalı, Halilbey, Osmancık-97. Male sterility was identified 22-49% after applied gametocide in cultivars.TGMS1 and TGMS2 cultivars have 89-96% male sterility in the uncontrolled field situation. CMS lines whichV20A, 15A, 31A have been determined 100% male sterility. As a result, TGMS lines and applied dosesgametocides are not efficient for male sterility but CMS system is efficient 100% in Trakya region. Japonicatype commercial hybrid rice breeding appear possible in Turkey ecological condition using A, B and RestorerLines.