Yag gülü (Rosa damascena Mill.)'nde morfogenetik, ontogenetik ve diurnal varyabiliteler

Morphogenetic, ontogenetic and diurnal variabilities of Turkish oil-bearing Rose (Rosa damascena Mill.)

Özet

Bu arastırma, yag gülü (Rosa damascena Mill.) çiçeklerinde uçucu yag içerigi ve uçucu yag bilesenleri üzerine morfogenetik, ontogenetik ve diurnal varyabilitelerin etkilerini belirlemek amacıyla Süleyman Demirel Üniversitesi Gül ve Gül Ürünleri Arastırma ve Uygulama Merkezinde (GÜLAR) 2009 yılında yürütülmüstür. Morfogenetik varyabiliteyi belirlemek için çiçekler taç yaprakları (petal) ve çanak yaprakları (sepal) olarak kısımlarına ayrılmıs, ontogenetik varyabiliteyi belirlemek için çiçeklenme sezonu boyunca birer haftalık aralıklarla 4 farklı tarihte (25 Mayıs, 1 Haziran, 8 Haziran ve 15 Haziran) toplama yapılmıs ve farklı çiçek gelisme dönemlerine göre 5 farklı gruplandırma yapılmıs ve diurnal varyabiliteyi belirlemek için ise çiçeklenmenin en yogun oldugu bir tarihte (1 Haziran) günün 4 farklı saatinde (06:00, 10:00, 14:00 ve 18:00) toplama yapılmıstır. Clevenger tipi su distilasyonu teknigi ile uçucu yag oranları ve GC-MS cihazında uçucu yag bilesenleri tespit edilmistir. Bir yag gülü çiçeginin tümünde %0,035 oranında, petal yapraklarında %0.057 oranında ve sepal yapraklarında %0,013 oranında uçucu yag bulundugu tespit edilmistir. Petal yapraklardan elde edilen uçucu yagda geraniol (%36,9), sitronellol (%26,7) ve nerol (%14,9) gibi monoterpen alkoller daha yüksek, metil öjenol (%0,4) daha düsük bulunmustur. Yag gülünde taç yaprakları kupa seklinde açılmıs, stamenleri açık sarı olan çiçeklerin en yüksek uçucu yag içerdigi (%0,045) tespit edilmistir. 4 haftalık hasat sezonunun ilk üç haftasında uçucu yag oranı %0,030dan %0,045e yükselmis, son haftada %0,020ye düsmüstür. Sitronellol oranı en fazla sezon sonunda (%37,7), geraniol oranı en fazla sezon basında (%42,4) toplanan çiçeklerden elde edilmistir. Sabah saatlarinden aksam saatlerine dogru gidildikçe uçucu yag oranı %0,055ten %0,017e düsmüs, sitronellol ve metil öjenol oranları artarken, geraniol ve nerol oranları ise azalmıstır.

Abstract

Morphogenetic, ontogenetic and diurnal variabilities for essential oil content and components of oil-bearing rose (Rosa damascena Mill.) were studied in this research at the Süleyman Demirel University, Rose and Rose Products Research and Implementation Center in 2009. The flowers were hand-collected at five different development stages (from budding to full-flowering), four different times of the peak flowering date (06:00, 10:00, 14:00 and 18:00 h) (1st June) and four dates during the flowering season (25th May, 1st June, 8th June and 15th June), and separated into petals and sepals for analyses of essential oil content by hydro-distillation with a Clevenger-type apparatus and components by GC/MS. The essential oil contents of the petals and sepals were 0,057% and 0,013%, respectively, while the whole flowers contained 0,035%. The petal oils had more monoterpenes geraniol (36,9%), citronellol (26,7%) and nerol (14,9%), and less methyl eugenol (0,4%). The flowers contained the highest essential oil (0,045%) when the petals were with cupshaped and the stamens bright-yellow as group stage 4. During the flowering season for 4 weeks, the highest essential oil content (0,045%) was in the third week, the highest geraniol content (42,4%) was in the first week, and the highest citronellol content (37,7%) was in the last week. From 06:00 to 18:00 h during the day, the essential oil content decreased from 0,055% to 0,017%, and also the rates of citronellol (up to 14:00 h) and methyl eugenol decreased and the rates of geraniol and nerol increased.