Dergiler / Tasavvuf İlmi ve Akademik Araştırma Dergisi / 2013 / Cilt: 1 - Sayı: 31
Abdullah Bosnevî’nin tecelliyâtü arâisi’n- nusûs’unda teşbih ve tenzihe dair görüşleri
- Sayfa
- 33–56
- DOI
- —
Özet
Abdullah Bosnevî’nin (ö. 1054/1644) Tecelliyâtü arâisi’n-nusûs’u ilk Türkçe Fusûs şerhi olmak özelliğiyle önemini korumaktadır. Bu eser çerçevesinde İbnü’l-Arabî düşüncesinde yepyeni muhtevalar kazanmış olan “tenzih” ve “teşbih” mefhumla- rının izdüşümleri makalemize konu olacaktır. Bosnevî’nin şerhinin seçilmesi se- bepleri arasında; ilk Türkçe şerh olmak itibariyle Osmanlı ilim-kültür muhitlerini doğrudan etkilemesi ve İbnü’l-Arabî’nin görüşlerine sıkı sıkıya bağlı olan müellifin tenzih-teşbih hakkındaki mütâlaalarının yoruma mahal bırakmayacak ölçüde net, vâzıh ve delillendirilmiş olması sayılabilir. Bosnevî’nin şerhinde İbnü’l-Arabî’nin Fusûs’ta temas ettiği, bazen işaret edip geçtiği konular, kelâmî ve felsefî bakış açı- larına eleştiri olmaları bakımından vurgulanmış, tenzih ve teşbih gibi soyut ve spesifik bir konu daha somut bir zeminde ve işlevsel bir karaktere büründürülerek değerlendirilmiştir. Bu anlamda Bosnevî’nin tenzih ve teşbih hakkındaki hüküm- leri sûfîlerin eğilimlerini yansıtması bakımından da gayet elverişlidir.
Abstract
Abdullah Bosnavi’s work called Tajalliyâtu arâisi’n-nusûs maintains its importance as the first commentary written in Turkish on Fusûsu’l-Hikam. In our article we addressed the reflections of the concepts of anthropomorphism (tashbîh) and transcendentalism (tanzîh) in Bosnavi’s aforementioned work, which gained new dimensions through Ibn Arabi’s thought. Among the reasons for choosing Bosnavî’s commentary, the followings can be mentioned: in consequence of being the very first commentary of the Fusûs in Turkish, Tajalliyât had a direct impact on the Ot- toman intellectual and cultural circles; and as one of the most vigorous followers of Ibn Arabî, Bosnavi’s remarks on the concept of anthropomorphism (tashbih) and transcendentalism (tanzih) are quite clear and based on evidences. The subjects bri- efly mentioned in Fusûs by Ibn Arabi were emphasized in Bosnavi’s commentary because of their critical approaches to theological and philosophical viewpoints; moreover, an abstract and specific subject such as anthropomorphism and trans- cendentalism has been functionally dealt with on a concrete basis. When conside- red from this point of view, Bosnavi’s inferences concerning anthropomorphism and transcendentalism are noteworthy in reflecting sufi inclinations as well.