Eskişehir Devlet Demir Yolları yerleşkesi lojman konutları plan tipolojileri üzerine bir çalışma

Özet

Sanayi yapıları yalnızca makineleri barındıran binalar değil, yeni bir yaşam tarzının ve kültürünün topluma tanıtılmasının ve yayılmasının araçlarıdırlar. Bu kapsamda, İngiltere, Almanya ve ABD’de endüstri devrimi ile birlikte artan üretim mekânları ile yaygınlık kazanan, sanayi yapıları kurucuları, çalışanlardan daha etkin bir biçimde yararlanmak ve daha verimli şartlar sunma kaygısı ile fiirket Kenti’ları (fiirket Kentlerini) oluşturmuşlardır. Sanayileşme, Batıda olduğu gibi Modern Türkiye’nin kurucu öğelerinden olmuş, bir yandan toplumu dönüştürüp farklılaştırırken, diğer yandan toplumu örgütlemenin ve onun iç dinamiklerine müdahale etmenin bir aracı olarak kullanılmıştır. Eskişehir Devlet Demir Yolları (Tülomsaş) Yerleşkesi; günümüz endüstriyel mirasının fonksiyonel ve mekânsal bağlamda öncü örneklerindendir. Bir prototip olma özelliği taşıyan yerleşke; çalışanlarının çalışma dışında, barınma, sosyal, kültürel ve eğitime yönelik gereksinimlerini karşılayan mikro ölçekli bir kent modeli ortaya koyan ilk yapılanmalardan biri olma özelliği taşımaktadır. Makale kapsamında; Batıda 1800’lü yıllarda ortaya çıkan Türkiye’de ise Cumhuriyetin ilanı ile örneklerini veren fiirket Kentlerinin gelişimi özetlenerek Eskişehir’de bir şirket kenti örneği olan Devlet Demir Yolları (Tülomsaş) Yerleşkesinin konut plan tipolojileri incelenecektir.

Abstract

Industrial facilities are not buildings containing only machines, but are the means of the presentation and dissemination of a new life style and its culture to the society. In this context, the founders of the industrial facilities created the fiirket Kentis in order to present the workers more efficient conditions. Industrialization as one of the founding factors of Modern Turkey, was used as a means of “organizing the society and intervening its inner dynamics” while transforming the society and making a difference. The Eskisehir State Railways (Tülomsafl) Campus, in this frame, is one of the pioneer cases of the industrial heritage of our time in terms of its functional and spatial features. The campus, is one of the first settlements satisfying the social, cultural, educational and residential needs of the workers as a multifunctional campus offering a micro scale city model. In the frame of the present article, the development of the fiirket Kentis that emerged in the West during 1800’s and became widespread in Turkey with the proclamation of the republic will be summarized and the residential plan typologies of the Eskisehir State Railways (Tülomsafl) Campus will be analyzed.