OSMANLI SON DÖNEMİNDEN AHLAK VE TERBİYE’YE İKİ FARKLI YAKLAŞIM: ABDULLAH ŞEVKET VE MEHMET HAZIK’IN AHLAK VE TERBİYE ANLAYIŞLARI ÜZERİNE BİR KARŞILAŞTIRMA

Two Different Approaches to Ethics and Education in the Last Period of Ottomans: A Comparison on Ethics and Education Thoughts of Abdullah Şevket and Zeynizade Hazık

Özet

18. yüzyıldan itibaren bilgi ve tekniği üretmede geri kaldığını fark eden Osmanlı, Tanzimat ile birlikte Batının etkisi ile yeni bir eğitim anlayışı kurgulamaya başladı. Bu yeni eğitim anlayışı medreseler, mektepler, yabancı okulları ile oldukça kozmopolit bir yapı arz etmektedir. Bu süreçte eğitimin ahlak, din ve dil gibi manevi unsurlarının temelinin nasıl olması gerektiği önemli bir tartışma konusu olmuştur. Çalışmamızın amacı Osmanlı'nın son döneminde yaşamış iki âlimin ahlak ve terbiyeye yaklaşımlarını karşılaştırarak dönemin ahlak ve terbiye anlayışına ilişkin sonuçlara ulaşmaktır. Âlimlerden birisi ilmiye sınıfını temsil eden Abdullah Şevket, diğeri ise maarif sınıfından Zeynizade Hazık'tır. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden betimsel analiz yöntemi kullanılmıştır. İki âlimin ahlakı temellendirme biçimleri; terbiye/pedagoji anlayışları ve görüşlerini dayandırdıkları referans noktaları inceleme teması olarak belirlenmiş ve değerlendirmeler bu temalar üzerine yapılmıştır. Sonuçta Zeynizade'nin, ahlakı akıl ve toplumsal zorunlulukla temellendirdiği, Abdullah Şevket'in ise geleneksel İslam Ahlakı çizgisinde dini temellendirmeyi tercih ettiği görülmüştür. Zeynizade Batı kaynaklı ahlak, bilgi ve terbiye anlayışından istifade ederken Abdullah Şevket geleneksel ahlak, bilgi ve terbiye anlayışını sürdürmeye çalışmaktadır

Abstract

Beginning from the 18th century, the Ottomans realized that it had fallen behind in the production of knowledge and technique, so they started to construct a new educational understanding under the influence of the West throughout Tanzimat Reforms Era. The new educational understanding was a very cosmopolitan structure with madrasahs, modern schools (mektep), and foreign schools. In this process, justification of the spiritual elements of education such as morality, religion and language has become an important debate. The aim of our study is comparing the approaches of two scholars who lived in the last period of the Ottomans to morals and education to reach the conclusions related to the moral and education understanding of the period. One of the scholars is Abdullah Şevket, who represents the Muslim theologians (ulema), and the other is ZeynizadeHazık from the modern educational structure (maarif ). In the study the descriptive analysis method from the qualitative research methods is used. Morality justification and pedagogy understanding of two scholars, and their reference points are defined as the basic themes of the examination and evaluations are made on these themes.In the end, we find that Zeynizade chooses ethics based on reason and social necessity while Abdullah Şevket trailing traditional Islamic Ethics chooses to base on religion.While Zeynizade is benefiting from Western ethics, knowledge and pedagogy understanding, Abdullah Şevket is trying to maintain traditional morality, knowledge and education understanding