Kazak Kültürel Hayatında Tatarların Etkisi ve Kazak Ceditçiliğinin Gelişimi

The Influence of the Tatars on Kazakh Cultural Life and the Development of Kazakh Jadidism

Özet

Orta Asya’nın geniş bozkırları ile Türklerin anayurdu Altaylara kadar geniş bir coğrafyada yaşayan Kazaklar, 15. yüzyılda Kazak Hanlığı’nın kurulmasıyla birlikte tarih sahnesine çıktılar. 18. yüzyılda Kazak bozkırlarına doğru başlayan Rus istilası, 19. Yüzyılın başında Kazakistan’ın Rus hâkimiyeti altına girmesiyle sonuçlandı. Rus istilasıyla birlikte göçebe ve yarı göçebe olarak yaşayan Kazakların kültürel hayatında Tatar etkisi gözükmeye başladı. Bu etki, öncelikle Kazakistan’a gelen Tatar din adamları ve tüccarları vasıtasıyla gerçekleşti. İdil-Ural bölgesinde açılan Tatar medreselerinde Kazak öğrencilerin eğitime başlamaları ile birlikte Kazak kültürel hayatındaki Tatar etkisi daha yoğun hissedildi. Özellikle bu medreselerde etkili olan Ceditçi düşünceler, Kazak kültürel hayatında da kendini gösterdi. Çalışmamızın amacı tarihi süreç içinde Tatarların, Kazaklar üzerindeki kültürel etkisini ve bu süreçte gelişen Ceditçi düşüncelerin kültürel hayattaki yansımalarını ortaya koymaktır.

Abstract

The Kazakhs lived in a large area stretching from the vast steppes of Central Asia to the Altai region, the homeland of the Turks.The Kazakh Khanate was founded in the 15th century. The Russian invasion directed towards the Kazakh steppe began in the 18th century and continued until the beginning of the 19th century when Kazakhstan came under Russian rule. The Russian invasion caused a Tatar influence on the cultural life of the Kazakhs, who were leading nomadic and partially nomadic lives. This influence first appeared through the Tatar mullahs and merchants who came to Kazakhstan. The influence became even more effective when Kazakh students began to study at Tatar medreses which were opened in the Volga-Ural region. Jadidist thoughts, which were widespread especially in these medreses, also began to be observed in Kazakh cultural life. This study aims to discuss the Tatar cultural influence on the Kazakhs throughout history and to look into the ways in which Jadidist ideas were reflected in Kazakh cultural life.