TÜRK-ALMAN HUKUKUNDA TEMEL HAKLARIN ÖZEL HUKUK İLİŞKİLERİNE ETKİSİ

Özet

Anayasa, kamu erkini kullanan yüksek organlar ve bu organlara bağlı memurların yetki alanlarını saptamak yoluyla devletin ödevlerini ve iktidarını hukuki bakımdan sınırlayan kurallar bütünüdür. Her ne kadar anayasadaki temel hakların amaçları, bireyi devlete karşı korumak olsa da temel hakların sadece devlet tarafından ihlal edilmediği, özel hukuk kişileri tarafından da ihlal edilebileceği bir gerçektir. Bu da özel hukuk ilişkilerine temel hakların etkisi ve özel hukuk kişilerinin temel haklarla bağlı olup olmayacağı sorusunu akla getirmektedir. Temel hakların özel hukuk ilişkilerine etkisi (Drittwirkung der Grundrechte zwischen Privaten) başta Alman hukuku olmak üzere birçok ülke hukukunda - hatta Avrupa Birliği hukukunda da - tartışılan bir konudur. Bu çalışmada temel hakların Türk-Alman ve Avrupa Birliği hukukunda özel hukuk ilişkilerine etkisi ve bu hususta verilmiş kararlar incelenecektir. Alman hukukunda bu konuya ilişkin yapılmış olan tartışmaların diğer ülkeleri etkilemesi nedeniyle Alman hukuku daha detaylı incelenecektir.

Abstract

Are fundamental rights, the sort of rights entrenched in written constitutions and human rights instruments, binding on individuals or other private actors? Historically fundamental rights were confined to governing the relationship between the state and the individual, and they did not affect the relationship between private actors. However, over time, this concept of fundamental rights has been changed and the horizontal effect of fundamental rights is accepted. It is still controversial whether this effect should operate directly or indirectly. This question is answered differently in many legal systems. This article will analyze whether fundamental rights are of binding nature for private parties and more generally how they may affect the relationship between private parties under private law. This paper will focus on German, Turkish and European law.