H BİR ULUSLARARASI HUKUK PRENSİBİ OLARAK “İNSANLIĞIN ORTAK MİRASI” HUKUKİ BİR REJİM Mİ, SOSYAL VEYA SİYASİ BİR KAVRAM MI?*

COMMON HERITAGE OF MANKIND, AS AN INTERNATIONAL PRINCIPAL OF INTERNATIONAL LAW: A LEGAL REGIME OR A SOCIAL OR POLITICAL CONCEPT?

Özet

19.yy.’ın sonlarına doğru, bilim adamlarının, derin deniz tabanında polimetrik yumruları keşfinden sonra, kaynaklara erişimi düzenlemek için Arvid Pardo’nun 1967’de BM Genel Kurulu’na hitap ederken yaptı-ğı teklifle yeni bir kavramın ortaya çıkışı ve yasal rejim kurulması ge-rekliliği doğmuştur. Bu alanlar hiçbir devletin yetki alanına girmemek-tedir. Bu alanların [özellikle] tüm insanlığın çıkarları için uluslararası yönetimi için benimsenen rejim ise İnsanlığın Ortak Mirası kavramı (İOM) olacaktır. İOM ilkesi, deniz yatağı faaliyetleri ile ilgili ulusal mevzuatlara girip, 1982 Deniz Hukuku Konvasiyonu’nun temel unsuru olarak kabul edilmek ile kalmamış, aynı zamanda uzay rejimlerine ve Antartika ortamının korunması için yasal çerçeve amacıyla da geliştirilmeye çalışılmıştır. Bununla birlikte, insanlığın ortak mirası ilkesi farklı yorumlara sahiptir ve dolayısıyla yasal güçten yoksun görünmektedir. Bu makale ile uluslararası hukukta mevcut ilkeler ve ilkelerin nitelikleri incelenerek, İOM İlkesinin derin deniz alanlarına uygulandığı şekli ile karşılaştırılarak, insanlığın ortak mirası ilkesinine içerik vermeye çalı-şılmakta, İlkenin, hukuki bir rejim mi, siyasi bir kavram mı yoksa ahlaki bir anlayış mı olduğu tartışılmaktadır. Bu bağlamda, sonuç bölümünde, İlkenin gelecekteki kullanımlarının ve uyarlamalarının, nasıl ve hangi alanlarda [insan genomu ve siber uzay gibi] olabileceğine ilişkin ilişkiler kurulmaya çalışılmaktadır.

Abstract

In late 19th century, since the scientists discovered polymetallic nodules on the deep seabed, to regulate accsess to these resources, by Arvid Pardo’s proposal which is addressed the UN General Assembly in 1967, a new concept has borned and a legal regime had to be establis-hed. These areas did not lie within the jurisdiction of any state. The re-gime adopted to regulate and govern these areas will be Common Heri-tage of Mankind.(CHM) The CHM Principle has not only been accepted as essential element of the Convention on the Law of the Sea 1982, from where it founds its way into the national legislation relating to seabed activities, but was also introduced into outer space regimes and into the legal framework for scientific studies and protection of the Antarctic and its environment. However, the principle of the common heritage of man-kind has differing interpretations by different commentators and con-sequently seems to be lack of legal force and enforcement. This article is discussing, if CHM Principle composes a legal regime or political con-cept or moral understanding, by examing existing principles and the elements of the principles in international law and attempts to give con-tent to common heritage of mankind principle, as it applies to deep sea Area. And in this regard trying to relate the Principle with the new con-cepts [such as human genome and cyberspace] and find out how it will be used and implemented in the future.