LE PRINCIPE DE COMPÉTENCE-COMPÉTENCE EN DROIT TURC DE L'ARBITRAGE

Türk Tahkim Hukukunda Hakemin Kendi Yetkisini Kendisinin Belirlemesi İlkesi (Competence-Competence İlkesi)

Özet

Compétence-compétence ilkesi, hakemlerin, uyuşmazlığın devlet mahkemesi önüne götürülmesi durumunda bunun sonucunu beklemeden kendi yetkileri hakkında karar verebilmelerini ifade eder ve tahkim şartının bağımsızlığı ilkesi ile birlikte tahkim hukukunun belkemiğini oluşturur. Bu ilkeye göre hakem, kendi yetkisi ile ilgili diğer bir deyişle tahkim anlaşmasının işlevselliği ile ilgili her türlü sorun hakkında karar verme yetkisine sahiptir. İlke, genel olarak iki etkiye sahiptir. Olumlu etki, hakemin kendi yetkisi hakkında karar verebilmesini ifade eder ve Türk hukuku da dâhil olmak üzere birçok milli hukuk tarafından kabul edilmiştir. Olumsuz etki ise, tahkim anlaşmasına konu uyuşmazlığın devlet mahkemesi önüne götürülmesi varsayımında, devlet mahkemesinin hakemin tahkim anlaşmasının geçerliliği konusunda karar vermesini beklemeden, kendi yetkisi hakkında karar vermesinin yasak olmasıdır. Böyle bir durumda Türk hukukunda devlet mahkemesinin tarafları hakeme yönlendirmesi öngörülmüşse de hakemin devlet mahkemesine göre önceliği yoktur. Türk hâkimi hâlâ birçok yetkiye sahiptir. Competence-competence ilkesinin olumsuz etkisi Fransız hukukuna özgü bir uygulama olarak karşımıza çıkmaktadır.

Abstract

Le principe de compétence-compétence accorde aux arbitres le pouvoir dêtre juge de leur propre compétence sans lobligation de surseoir à statuer dans lhypothèse dune saisine parallèle dune juridiction étatique. Larbitre a ainsi le pouvoir de statuer sur toute question touchant à sa compétence ou, en dautres termes, à lefficacité de la convention darbitrage en tant que telle. Le principe, souvent présenté par ses deux effets, implique que larbitre puisse juger la contestation relative à sa compétence. Cette possibilité constitue leffet positif du principe de compétence-compétence. Cet aspect est majoritairement consacré par les droits nationaux et récemment par le droit turc. Quant à son effet négatif, il interdit au tribunal étatique, saisi dun litige faisant lobjet dune convention darbitrage, de juger sur sa compétence alors que larbitre ne sest pas prononcé sur la validité de la convention darbitrage. Même si en droit turc, le juge doit envoyer les parties devant larbitre, ce dernier na pas de priorité par rapport au juge saisi. Le juge turc conserve de nombreux pouvoirs. Laspect négatif du principe de compétence-compétence semble pour lheure une spécificité française.