LACANCI PSİKANALİZ KURAMININ EDEBİYATLA İLİŞKİSİ ÜZERİNE BİR İNCELEME

AN INVESTIGATION ON THE RELATIONSHIP BETWEEN LACAN’S PSYCHOANALISM THEORY AND LITERATURE

Özet

Jacques Lacan, psikanaliz kuramını, bilinçdışı, dilbilim ve felsefe ilişkileri üzerine kurarken Joyce, Mallarme, ve Rimbaud gibi edebiyatçılara atıflar yapar. Hatta Edgar Allan Poe’nun “Çalınan Mektup” öyküsü üzerine psikanalitik bir inceleme yaparak kendi kuramına ait teoremlerinin bir kısmını edebi eser üzerinde göstermeye çalışırken aynı zamanda Freud’u da doğrulamış olur. Çünkü Freud, kendisinden önce şair ve filozofların bilinçdışını keşfettiğini, kendisinin ise yalnızca bilinçdışının incelenmesini sağlayacak bilimsel yöntemi bulduğunu dile getirir. Lacan, Freud’un aksine bilinçdışını ilksel ve içgüdüsel olarak kabul etmez. Lacan’a göre bilinçdışı her şeyden önce dilseldir. Bir dil gibi yapılanmıştır. Ancak açıklandığında, söze döküldüğünde kavranır. Lacancı psikanaliz kuramında yapısal dilbilim kuramında olduğu gibi dilin yapısal özellikleri olan gösteren, gösterilen ilişkisi merkezde yer alır. Lacan söze dökülen bilinçdışını yorumlamak veya anlamlandırmak için bir söylemdeki göstereni öne çıkarır. Bilinçdışını bir söylem olarak tanımlar: Bilinçdışı Öteki’nin söylemidir ifadesiyle bilinçdışına ait sözün özne üzerindeki etkilerinin görülebileceğine dikkat çeker. Bu noktada bilinçdışını gösterenin özne üzerindeki etkileri sonucu ortaya çıktığını savunur. Bu nedenle Lacan, gösterenin üzerine yoğunlaşır. Bunu yaparken de sık sık edebi eserdeki gösterenlere dikkat çeker. Bu nedenle günümüz edebi eleştirisinde Lacancı psikanaliz kuramı önemli söz sahibi olur. Bu yazıda Lacancı psikanaliz kuramı ile dil ve edebiyat ilişkisine dikkat çekilmekte yer yer edebi eserler Lacancı psikanaliz kuramına göre incelenmeye çalışılmaktadır.

Abstract

While Jacques Lacan builds his theory of psychoanalysis on unconscious, linguistic and philosophical relations, he refers to writers such as Joyce, Mallarme, and Rimbaud. In fact, by conducting a psychoanalytic study of Edgar Allan Poe’s “Purloined Letter”, he tries to show some of his theorems of his theory on the literary work, while also confirming Freud. Because, Freud, before him, discovered that the poets and philosophers have discovered the unconscious, and that only the scientific method will allow the study of the unconscious. Lacan, unlike Freud, does not accept the unconscious as primitive and instinctive. According to Lacan, the unconscious is primarily linguistic. It is structured like a language. However, it is grasped only when it is explained, spoken. In the Lacanian psychoanalysis theory, as in the theory of structural linguistics, the relationship between language and structural features is shown in the center. Lacan brings out the protagonist to interpret or make sense of the unconscious. He describes the unconscious as a discourse. The unconscious is the discourse of the Other. He points out that we can see the effects of the unconscious word on the subject. At this point, he argues that the unconscious is the result of the effects on the subject. Therefore, Lacan focuses on the signifier. For this reason, Lacanian psychoanalytic theory has an important role in contemporary literary criticism. This article emphasizes the relation between Lacanian psychoanalytic theory and language and literature; and departing from this point literary works are analyzed according to Lacanian psychoanalytical theory.