Kloroflorokarbonlar (CFC) ile yeraltısuyu yaşının belirlenmesi: 1-temel ilkeler

Özet

Atmosferik kloroflorokarbonlar (CFC-11, CFC-12 ve CFC-113), 194O'lı yıllardan sonra beslenen yeraltısularının yaşlarının hassas biçimde belirlenmesinde başarı ile kullanılan kimyasal bileşiklerdir. Trityum ve kripton-85 gibi alternatif izotopik izleyicilere göre kloroflorokarbonlar örnekleme ve analiz maliyetlerinin düşüklüğü gibi üstünlüklere sahiptirler. Kloroflorokarbonlarıh karstik olmayan akifer sistemlerinde yaş belirleyici olarak kullanılması geçtiğimiz beş yıl içinde yaygınlaşmaya başlamış olup, klasik (Dinarid tipi) karst akiferlerinde ilk uygulamalar Türkiye'de yapılmıştır. Bu çalışmada, atmosferdeki CFC bileşiklerinin kökeni, yeraltısuyu sistemlerine geçişi, akiferlerde CFC derişimini etkileyen süreçler ile CFC örneklemesi ve analizine ilişkin ayrıntılar açıklanmaktadır. Yöntemin Türkiye'de uygulanmasına ilişkin bir örnek Aladağ karstik akiferi Kapuzbaşı kaynağı için verilmiştir.

Abstract

Chlorofluorocarbons, CFC-11 and CFC-12, are promising tools for the precise determination of groundwater age recharged after 1940's. Compared to the alternative techniques such as tritium and krypton-85, CFCs posses advantages such as, simplicity of sampling and low analysis cost. The first use of CFCs as age indicators in classical (Dinarid type) karstic systems was carried out in Turkey though they have found an increasing use in non-karstic systems within last 5 years. Origin of CFCs in the atmosphere, their natural injection into the groundwater systems, processes affecting their concentration in aquifers, details of CFC sampling in the field and basic principles of analysis are described in this paper. An example of CFC technique is given for Kapuzbaşı karstic spring of the Aladağ aquifer.