Large spatial dispersion of the main shock epicenter of the 1944 Gerede earthquake (NW Anatolia, Turkey): A fault-triggering mechinsm?

1944 Gerede depreminin (KB Anadolu, Türkiye) ana sarsıntı merkezüstünün geniş mekansal dağılımı: Bir fay tetikleme mekanizması?

Özet

1 Şubat 1944'de, sağ yönlü doğrultu alımlı Kuzey Anadolu Fay (KAF) zonu boyunca ve Gerede yakınında şiddetli (M=7.2, Kandilli Rasathanesi kayıtlarına göre) bir deprem meydana gelmiştir. Depremin merkezüstü üç değişik yerde saptanmıştır. Bu yerlerden biri, sağ yönlü atımlar gösteren deprem kırıklarının oluştuğu Gerede'dir. Üçüncü artçı sarsıntı (M=5.3) Gerede merkezüstüne yaklaşık 80 km uzaklıkta bulunan diğer iki merkezüstünden birine yakın bir yerde yeralmıştır. Odak çözümü KAF'ın doğrultusu ve doğrultu atımlı hareketleri ile uyuşmayan bir sağ yönlü fay düzlemine işaret etmektedir. Bu veri kümesi, Gerede depreminin Gerede merkezüstü dışındaki diğer iki merkezüstünden birisi veya ikisine bağlı fay zonlarındaki bir ilk hareketin, KAFzonunun üzerinde elastik enerjinin toplandığı Gerede segmentini tetikleyebileceğini göstermektedir. Topografik, jeolojik ve sismik veriler, KAF zonunun kuzeyinde yeralan Karabük fay zonunun böyle bir rolü üstlenmiş olabileceğini desteklemektedir. 1968 Bartın depremi verileri, KAF ile kuzeydeki Karadeniz arasında kalan ve Karabük fayını da içeren Pontid blokunun sıkışmakta olduğunu göstermektedir. Bu sıkışma, KAF boyunca basit makaslama, Karadeniz kenarında saf makaslama, Pontid blokunun iç kesimlerinde ise olasılıkla verev atımlı faylanma deformasyonları ile karşılanmaktadır.

Abstract

A large earthquake (M=7.2 according to the records of the Kandilli observatory) occurred along the N79°E-treh-ding dextral transcurrent North Anatolian Fault (NAF) zone, near the Gerede town, in NW Anatolia, on 1 February 1944. Its epicenter is determined at three different areas. One of the epicenters corresponds to the Gerede macroseismic epicenter where N75°E-trending dextral surface ruptures are observed. The third aftershock (M=5.3) oc-curred near one of the other two epicenters located about 80 km far from the Gerede epicenter. The focal mechanism of the earthquake suggests a dextral transpressional fault plane with a direction (N52°E) and kinematics not compatible with the transcurrent NAF. This data set suggest that the Gerede earthquake may be triggered by a first movement on a fault zone associated with one or two of the epicenters other than the Gerede epicenter, followed by the immediately release of the elastic energy stored along the Gerede segment of the NAF. Topographic, geologic and seismic data indicated that the Karabük fault zone located at the north of the NAF zone may have played this role. The data of Bartın earthquake of 1968 confirm that the crust of the Pontide block, which is located between the NAF and the northern Black Sea and includes the Karabük zone deforms by shortening. This shortening is accommodated by simple shear deformation along the NAF and pure shear deformation at the Black Sea margin, and possibly by oblique faulting in the internal parts of the Pontide block.