Pınarbaşı granitoidi (Gediz-Kütahya) Mo-Cu, Pb-Zn ve Sb$\pm$Ag cevherleşmeleri: Polimetalik cevherleşmelere Orta-Batı Anadolu’dan bir örnek

The Pınarbaşı granitoid (Gediz-Kütahya) Mo-Cu, Pb-Zn and Sb$\pm$Ag mineralizations: An example of the polymetallic mineralizations from the Mid-West Anatolia

Özet

Orta-Batı Ege Bölgesinde Eğrigöz, Koyunoba ve Baklan granitoidleri ile birlikte Menderes masifinin kuzeydoğu kenarında yüzeylenen Pınarbaşı granitoidi başlıca granit, porfirik monzonit ve kuvars-monzodiyoritlerden oluşmaktadır. Farklı mineralojik ve dokusal özelliklere sahip bu magmatik birimlerin birbirlerini keser ilişkiler sunması, Pınarbaşı granitoidinin bölgeye çok fazlı getirimlerle yerleştiğini göstermektedir. Pınarbaşı granitoidini kuzeybatıda kireçtaşları, güneybatıda ise ofiyolitik melanj birimleri sınırlandırmakta ve tüm bu birimler ise normal ve doğrultu atımlı fay sistemleri tarafından kesilmektedir. Çalışma bölgesinde Mo-Cu-Pb-Zn, Pb-Zn ve Sb±Ag olmak üzere üç farklı tipte cevherleşme saptanmıştır. Mo-Cu- Pb-Zn cevherleşmesi; granitodi kesen ağsal kuvars damarları ile KB, KD doğrultulu kırık hatlarına paralel gelişmiş kuvars damarları ve silisleşmiş zonlarla ilişkilidir. Cevherleşmenin ana mineralleri başlıca molibdenit, kalkopirit, pirit, sfalerit, galenit ve fahlerz grubu minerallerdir. Ana alterasyon tipleri ise serisitleşme, killeşme ve silisleşmedir. Pb-Zn cevherleşmesi, kireçtaşları içerisinde kırık hatları boyunca gelişen silisleşmiş zonlar ile ilişkilidir. Cevherleşmenin ana mineralleri galenit, sfalerit, anglezit ve serüsittir. Sb±Ag cevherleşmesi ise ofiyolitik melanj içerisinde jasperoid ve listvenitler ile ilişkili olarak gözlenmektedir. Dokanak ilişkileri, yan kayaç alterasyonları, cevherleşme tipleri, cevherleşmeye eşlik eden mineraller ile yan kayaçlarda gözlenen cevherleşmeler ve alterasyonlar, bölgede saptanan tüm bu cevherleşmelerin iki farklı evrede geliştiğini göstermektedir. Birinci evrede, granit içerisine porfirik monzonit sokulumu ile ağsal kuvars damalarlarına bağlı Cu-Mo-Pb-Zn cevherleşmesi ve bu cevherleşmeler ile ilintili serisitleşme ve killeşme, ikinci evrede ise porfirik monzonitleri kesen kırık sistemlerine paralel kuvars damarlarına ve silisleşmelere bağlı Mo-Cu-Pb-Zn cevherleşmesi gelişmiştir. Mo içeren bu damarlar çevresinde ise daha önce gelişmiş alterasyon zonlarını maskeleyen ve başlıca profillit-, muskovit-, andaluzit-, alunit-, diaspor-, apatit-, florit ve kil grubu minerallerden oluşan alterasyon zarfları tanımlanmıştır. Ayrıca, ikinci evre cevherleşmelerinin; bölgede kireçtaşları içerisinde Pb-Zn, jasperoidler içerisinde ise Sb±Ag cevherleşmelerinin gelişiminde de önemli rol oynadığı düşünülmektedir.

Abstract

Pınarbaşı granitoid cropping out together with Egrigöz, Koyunoba and Baklan granitoids along the northeastern border of the Menderes massif consists mainly of granite, porphyry monzonite and quartz-monzodiorite. The crosscutting relationships between these magmatic units with different textures and mineralogy show that granitoid emplaced into the region with multi-phase magmatic intrusions. Pınarbaşı granitoid is bordered by limestone to the northwest and ophiolitic mélange to the southeast and all of these units are also cut by normal and strike - slip fault systems. In the study area, three different types of mineralization were detected. These are Mo-Cu-Pb-Zn, Pb-Zn and Sb±Ag±Au mineralizations. The Mo-Cu-Pb-Zn mineralization is mainly related to the stockwork quartz veins cutting the porphyry monzonite and the NW, NE oriented quartz veins and also silicified zones along the fractures within the porphyry monzonite. The main ore minerals of the mineralization are molybdenite, chalcopyrite, pyrite, sphalerite, galena and fahlerz group minerals and also the main alteration types are sericitization, argillitization and silicification. Furthermore, the Pb-Zn mineralization is related to the silicified zones along the fractures within limestone. The main ore minerals of this mineralization are galena, sphalerite, anglesite and cerussite. The Sb±Ag±Au mineralization is also related to the jasperoid and listwanites within the ophiolitic mélange in the region. Contact relationships, wall-, host- rock alterations, ore minerals and different types of mineralizations within the wall-rocks show that the mineralizations detected in the region have been evolved into two different stages. At the first stage, stockwork type Cu-Mo-Pb-Zn mineralization, relating to the monzonitic intrusion into the granite, and also argillitization and sericitization developed. On the other hand, at the second stage, Mo-Cu-Pb-Zn mineralization, relating to the quartz veins and also silicified zones which are parallel to the NW, NE oriented fractures, developed. Furthermore, pyrophyllite-, muscovite-, andalusite-, alunite-, diaspore-, apatite-, fluorite- and clay groups’ alteration envelopes, overprinting the early formed the alteration zones, along Mo - bearing quartz veins were described. It is also thought that the second stage mineralization played an important role in the evolution of Pb-Zn mineralization within limestone, and also Sb±Ag±Au mineralization within the jasperoids in the region.