Can dental caries (Dacay) result in pulpitis and periapical diseases in horses ? A gross and ulrastructural approach

Özet

Bu çalışmada 16 at'ın alt ve üst 4. premolar ve 1. molar dişleri kullanıldı. Bu dişlerden bazıları çekiçle parçalanıp, bazıları ise elmas testereyle kesitlere ayrıldıktan sonra yüzeyleri makroskopik olarak incelendi. Makros-kobik incelemeden sonra, bu örneklerden bir kısmı hiçbir işleme maruz bırakılmadan , bir kısmı ise dekalsifikasyon veya eçlendirme işlemlerinden sonra ışık veya elektron mikroskopların yardımıyla incelendiler. Makroskobik incelemede değişik kalınlıkta bir bant şeklinde gözlenen diş minası bitişik olduğu dentin ve sement dokularının içine invaginasyonlar yaptığı ve ayrıca üst öğütücü dişlerde iki derin infundibula oluşdurduğu saptandı. Bu infundibulaların atlarda diş çürüklerinin gelişmesinde önemli bir role sahip olduğuna inanılan hipoplastik bir sementle dolu olduğu gözlendi. Bu çalışmada alt öğütücü dişlerde karies olayına rastlanmazken, üst öğütücülerde % 23.8 oranında karies olgusuyla karşılaşıldı. Karies olgularının tümünün infundibular sementle sınırlı kaldığı ve infundibular mina tabakasının bu durumdan etkilenmediği gözlendi. Dişlerin çiğneme yüzeyleri incelendiğinde dentinin, amelodentinal sınırdan başlıyarak pulpa boşluğuna doğru sırasıyla primer, sekunder ve tersiyer dentin olmak üzere üç kışıma ayrıldığı saptandı. Primer ve sekunder dentinin aksine tersiyer dentinin tübül içermeyen şekilsiz bir kitleden oluştuğu gözlendi. Sonuç olarak, diş çürüklerinin iyi huylu oluşundan, dişleri oluşturan dokuların pozisyonlarından ve oklusal dentinin mikroskopik yapısından, atlarda diş çürüklerinin pulpitis ve periapikal hastalıklar üzerine direkt etkilerinin olmayacağı anlaşıldı. Ancak kariesler dişleri kırılmaya predizpoze bir duruma getirdikleri ve diş kırıkları ile ağızdaki mikroorganizmaların dişlerin apikal kısımlarına yayılmasını sağlıyarak adı geçen bozukluklara neden olacağı kanısına varıldı.