Dergiler / Yerbilimleri / 2020 / Cilt: 41 - Sayı: 1
Harşit Çayına ait yatak ve taraça sedimentleri arasındaki kimyasal farklılıklar (KD Türkiye): Karışık kaynak kayaç, ayrışma ve kütle transferi
- Dergi
- Yerbilimleri
- Sayfa
- 1–29
- DOI
- —
Özet
Harşit Çayı kanal ve taraça sedimentleri arasında küçük jeokimyasal farklılıklar vardır. Bu farklılıklar kaynak kaya bileşiminden ziyade kimyasal ayrışma ve iklimsel farklılıklardan dolayı meydana gelmiş olabilir. Kanal sedimentleri, taraçaya göre daha düşük SiO2, Al2O3, Fe2O3, K2O, TiO2 ve MnO, fakat daha yüksek MgO, CaO ve Na2O ortalama konsantrasyonuna sahiptir. Kanal ve taraça sedimentlerinin nadir toprak element dağılımları (NTE), Eu/Eu*, (Gd/Yb)N, La/Th ve (La/Yb)N oranları, bu sedimentlerin sırasıyla %3 granodiyorit + %50 gabro + %47 felsik tüf ve %5 granodiyorit + %37 gabro + %58 felsik tüften türediğini göstermektedir. CIA, PIA, WIP değerleri ve ICV, Rb/Sr oranları kanal sedimentlerinin düşük seviyede, taraça sedimentlerinin ise düşük – orta seviyede kimyasal ayrışmaya uğradığını göstermektedir. C-değerleri ve Sr/Cu oranlarının dağılımı, kanal sedimentleri için kurak – yarı kurak, taraça sedimentleri için kurak – yarı nemli iklim şartlarının hâkim olduğunu göstermektedir. Karışık kaynak kayaçların ayrışması sırasında, kanal ve taraça sedimentlerinde en çok kayba uğrayan elementin Na, en az kayba uğrayan elementin ise P olduğu tespit edilmiştir. Kanal sedimentlerinin ortalama Si, Al, Na, K ve Mn elementleri taraçaya göre daha fazla, Fe, Mg, Ca ve P elementleri ise daha az kayba uğramıştır.
Abstract
There are minor geochemical differences between Harşit Stream bed and terrace sediments, and these can be owing to the impacts of climatic differences and chemical weathering rather than source rock composition. The bed sediments have lower average SiO2, Al2O3, Fe2O3, K2O, TiO2 and MnO concentrations than terrace sediments, but higher concentrations of MgO, CaO and Na2O. The rare earth element (REE) distributions, Eu/Eu*, (Gd/Yb)N, La/Th and (La/Yb)N ratios of the bed and terrace sediments indicate that they derived from a mixture of 3% granodiorite + 50% gabbro + 47% felsic tuff and 5 % granodiorite + 37% gabbro + 58% felsic tuff, respectively. The CIA, PIA, WIP values and ICV, Rb/Sr ratios indicate that the bed sediments are lowly weathered and terrace sediments are lowly to moderately weathered. The distribution of C-values and Sr/Cu ratios indicate an arid to semiarid climatic conditions for the bed sediments and an arid to semi-moist climatic conditions for terrace sediments. During weathering of the mixed source rocks, Na indicates the greatest loss for the bed and the terrace sediments, and P shows the lowest loss for both of sediments. The average of Si, Al, Na, K and Mn exhibits more loss in bed sediments than terrace sediments, the Fe, Mg, Ca and P exhibits less loss in bed sediments than terrace sediments.