İran Türkleri ve İran'da Türkçe Üzerine Güncel Bir Değerlendirme

Özet

Günümüzde Türkiye Cumhuriyetinden sonra en çok Türk nüfusuna sahip ülke durumunda olan İran, tarih boyunca Türklerin yoğun olarak yaşadığı coğrafyalardan biri olagelmiştir. Türkler Anadolu topraklarına geçmeden önce İran'a yerleşerek 20. yüzyılın başlarına kadar sürecek olan Türk devletlerini kurmuşlardır. Özellikle Selçuklu Devletinin kuruluşuyla İran coğrafyasına düzenli olarak yerleşmeye başlayan Türkler, bazı bölgelerde çoğunluğu veya aslî unsuru teşkil etmeye başlamışlardır. Kaçar Hanedanlığının yıkılıp yerine Pehlevîlerin başa gelmesiyle Türk soylu kitleler azınlık muamelesi görmeye başlamış, Türkler ile Türkçeye karşı asimilasyon ve sindirme politikaları uygulanmaya başlanmış, Türkçe neşriyat yasaklanarak İran Türkleri pek çok doğal haklarından mahrum bırakılmıştır. İslam Devrimi sonrasında, İran Türklerine birtakım hakların verildiği ve Türkçe yayın-basının önündeki engellerin kaldırıldığı ve bu sebeple pek çok Türkçe gazete-dergi vb. yayının faaliyete geçtiği görülmektedir. Günümüzde ise İran Türklerinin toplam ülke nüfusunun yaklaşık yüzde kırkını oluşturduğu iddia edilmekte olup ülke genelindeki Türk nüfusunun en büyük bölümünü barındıran şehir ise başkent Tahran'dır. İran'da Azerbaycan Türkçesinin yanında Türkmence, Halaçça, Horasan Türkçesi, Kaşkay Türkçesi gibi Türk dilinin çeşitli varyantları bulunmakta olup bunlar üzerinde yeteri kadar bilimsel araştırmanın yapıldığını ileri sürmek mümkün değildir. Resmî dil olan Farsça karşısında Türkçenin pek çok bakımdan dilsel gerileme içinde olduğu ve hatta bazı Türk yörelerinde Farsça-Türkçe karışımından oluşan bir dil ile konuşulduğuna şahit olunmaktadır. Bu çalışmada İran Türklerinin ve İran'daki Türkçenin güncel durumuna dikkat çekilmeye çalışılmıştır

Abstract

Today, Iran which has the highest Turkish population after Turkey, has been a region where Turks had lived intensely during the history. Before coming to Anatolia, they settled in Iran and they established Turkish states which lasted until the early 20th century. Especially after the establishment of Seljuk Empire, they started to settle ona regular basis in Iran region even in some regions they become the majority of the population. After Qajar dynasty's fall and the rise of Pahlavi dynasty, Turkish origined population was began to be treated as a minority, assimilation and intimidation policies were began to be used on Turks and Turkish language, publications in Turkish were forbidden and the Turksh in Iran region were deprived of their natural rights. After the Islamic Revolution in Iran, it is seen that several rights were granted and the ban on the Turkish publications was lifted. After the ban lifted many Turkish newspaper and magazines were started to be published again. Today, it is alleged that approximately forty percent of the total population of Iran is Turkish and Tehran hosts the largest Turkish population among the cities. In Iran, besides the Azerbaijan Turkish there are variants of the Turkish language such as Turkoman, Khalaj, Khorasan Turkish, Qashqai Turkish and it can't be claimed that enough scientific researches were done on them. It is witnessed that in the face of Persian which is the official in Iran, Turkish is in a linguistic decline and even in some Turkish regions it is also witnessed that a language which is a mixture of Persian-Turkish is spoken. In this study it is attempted to draw attention to the current situation of the Turks in Iran and the Turkish in Iran