Altıncı Diyanet İşleri Başkanı Hasan Hüsnü Erdem: Hayatı, Eserleri Ve Başkanlığı Dönemindeki Yaygın Din Eğitimi Faaliyetleri

Sixth President of the Religious Affairs Presidency Hasan Husnu Erdem: His Life, Works and Informal Religious Education Activities During His Presidency

Özet

Diyanet İşleri Başkanlığı Türkiye’de din hizmetlerinden sorumlu tek kuruluştur. Bu nedenle gerek kurum tarihinin anlaşılması gerekse Türkiye’de din alanında yaşanılan gelişmelerin yakinen tetkik edilmesi için Diyanet İşleri Başkanlığı yapan isimlerin hayatının, eserlerinin ve görev yaptığı süre içerisinde teşkilat çatısı altında gerçekleştirilen yaygın din eğitimi faaliyetlerinin neler olduğunun tespit edilmesi oldukça önemlidir. 1924 yılında 429 sayılı Kanunla kurulmasından günümüze kadar, on yedi İslam bilgini teşkilatta başkanlık görevinde bulunmuştur. Bu başkanlardan biri de 1889 yılında Antalya’nın Akseki ilçesi Sadıklar köyünde dünyaya gelen Hasan Hüsnü Erdem’dir. Erdem, Diyanet İşler Başkanı olduğu 1961 yılına kadar müderrislik, din dersi öğretmenliği, Türkçe öğretmenliği, Diyanet İşleri Reisliği Müşavere Kurulu üyeliği ve Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nde tefsir ve tefsir tarihi dersi hocalığı gibi görevlerde bulunmuştur. Bu süreçte, özellikle Milli Mücadele yıllarında, hem Ankara hem de memleketi Antalya’da farklı camilerde okuduğu hutbeler ve verdiği vaazlar ile dikkati çekmiştir. 1961 yılında Ömer Nasuhi Bilmen’in ardından altıncı Diyanet İşleri Başkanı olarak göreve başlamıştır. Üç yıl altı ay yedi gün bu görevde kaldıktan sonra 1964 yılında emekli olmuştur. Bu araştırmanın amacı Diyanet İşleri Başkanlığı yapmış olmasına rağmen hakkında literatürde az sayıda çalışma bulunan Hasan Hüsnü Erdem’in hayatı, eserleri ve başkanlığı süresince teşkilat bünyesinde yapılan yaygın din eğitimi faaliyetlerini incelemektir. Bu amaç çerçevesinde çalışma arşiv araştırması yöntemi ile hazırlanmıştır. Arşiv araştırması kapsamında öncelikle kişisel belgeleri ailesi ve Diyanet İşleri Başkanlığı arşivinden elde edilmiştir. Akabinde hem kişisel belgeler tetkik edilmiş hem de Erdem’in görev yaptığı dönemin gazete ve dergileri Milli Kütüphane arşivinden incelenmiştir. Güvenirliği ve temsil edebilirliği bu şekilde teyit edilen belgeler kendi içinde sınıflandırıldıktan sonra gerekli değerlendirmeler yapılmıştır. Neticede; Erdem döneminde teşkilatın yaygın din eğitimi faaliyetleriyle ilgili yapmaya çalıştığı üç temel hedef olduğu tespit edilmiştir. Bunlar; Diyanet İşleri Başkanlığı’nın kurumsallaşmasını sağlayacak yasal dayanakları oluşturmaya çalışmak; örgüt personelinin kişisel gelişimi ile mesleki meziyetlerini arttıracak faaliyetlerde bulunmak; Kocatepe Camisi başta olmak üzere ülkedeki ibadethane sayısını çoğaltarak halkı din konusunda uyarmak ve onların hayatlarının dinî boyutunu yorumlamalarına yardımcı olmaktır.

Abstract

Religious Affairs Presidency is the single institutions in charge of religious services in Turkey. For that reason, it is highly important to determine names, lives and works of names who worked as Religious Affairs Presidents and what the informal religious education activities that are carried out under the roof of the institutions were during their term, for the aim of closely following the developments experienced in the field of religion in Turkey as well as understanding the history of the institution. Seventeen Islamic scholars have worked as presidents of the organization from its establishment in 1924 with the Law No. 429 up until now. One of these presidents is Hasan Husnu Erdem, who was born in Sadiklar village of Akseki district of Antalya in 1889. Until he became the President of Religious Affairs in 1961, Erdem worked as scholar, teacher of religion course, Turkish teacher, member of Advisory Board of the Religious Affairs Presidency and academician in tafsir and history of tafsir courses in Ankara University Faculty of Theology. In this process, he attracted the attentions with various khutbas and preaching he delivered in various mosques both in Ankara and in his home city Antalya in particular during the years of National Struggle. In 1961, he started to work as the sixth President of Religious Affairs after Omer Nasuhi Bilmen. After working in this position of three years six months and seven days, he retired in 1964. The purpose of this research is to study the life, works of Hasan Husnu Erdem and the informal religious education activities carried out within the body of the organization during his term, on which there is little amount of study in the literature though he worked as the President of Religious Affairs. The study conducted towards this aim was prepared using archive research method. Within the scope of archive study, his personal documents were obtained from his family and from the archive of Religious Affairs Presidency. Following this, his personal documents were analyzed and the newspapers and journals in the period Erdem remained in office were studied from the archives of National Library. Documents of which reliability and representativeness were confirmed in this way, were classified among themselves and relevant assessments were made. As a conclusion, it was determined that there were three fundamental objectives which were sought after in relation to informal religious education activities in the period of Erdem. These were working towards creating legal basis to ensure institutionalization of the Religious Affairs Presidency; engaging in activities which will increase personal development and professional skills of the staff of the institution; and increasing the number of worship places in the country including Kocatepe Mosque and raising awareness on religion among the public and helping them interpret the religious dimensions of their lives.