18. Yüzyıl Musul Şairlerinden Basîrî ve Dîvânı

Özet

Bu çalışmanın amacı; Basîrî’nin hayatını, eserlerini, şiirlerini, şairlik yönünü tespit edip Dîvânı’ndan hareketle onun edebî değerini ortaya çıkarmaktır. Basîrî, Osmanlı Devletinin son klasik çağı olan 18. yüzyılda yaşamıştır. Ancak bu zaman diliminde yaşayan bazı şairlerin dîvânları gün yüzüne çıkarılamamıştır. Basîrî Dîvânı da bunlardan biridir. Basîrî; Arapça, Farsça ve Türkçe şiirler söylemiştir. Türkçe Dîvânı dışında Arapça kasideleri, kıt’aları, tahmîsleri, taştîrleri ile birlikte Nâbî ve Fuzûlî gibi şairlere nazîrelerinin olduğu da tespit edilmiştir. Basîrî hakkında bilgi veren kaynaklar büyük oranda Arapçadır. Bu sebeple Irak ve Suriye bölgesi şair tezkireleri incelenerek hayatı hakkında bilgi elde edilmiştir. Arşiv araştırması yöntemiyle hazırlanan çalışma neticesinde; başta Basîrî’nin Dîvânı olmak üzere, İran Şahı Nadir Şah’ın Musul’u kuşatması sırasında halkın şehri savunmasını ve Nadir Şâh’ın yenilgisini anlattığı dört adet Urcûze’si, ed-Dürerü’l-Manzûme ve’s-Surerü’l-Mahtûme ve Dâdiyye gibi eserleri tespit edilmiştir. Tek nüshası olan Dîvân sadece gazellerden oluşmaktadır. Basîrî gazellerinde büyük oranda klasik divan şairleri gibi aşktan bahsetmektedir. Dîvânı’ndaki manzûmeleri âşikâne, rindâne, şûhâne, ârifâne ve hikemî tarzda yazılmıştır. Şiirlerinde her ne kadar konu birliği olmasa da bazı gazellerin yek-âhenk olduğu da görülmektedir. Gazelleri daha ziyade aşk, tasavvuf, hikmet ve nasihat gibi konuları içermektedir.

Abstract

The purpose of this study is to determine the life, works, poems and poetry of Basiri and to reveal his literary value by starting from his divan. Basiri lived in the 18th century, the last classical age of the Ottoman Empire. This century is the period when the divan was written at most, for this reason, it is known as poet and poetry century. However, the divans of some poets living in this period could not be unearthed. Basiri’s Divan is one of them. Basiri wrote poems in Arabic, Persian and Turkish. In addition to his Turkish Divan, it was also found that they had poets such as Nabi and Fuzûl, as well as Arabic eulogiums, stanzas, tahmises and tastirs. The sources providing information about Basiri are mostly Arabic. For this reason, poet tezkires of Iraq and Syria region were examined and information was obtained about his life. As a result of the study prepared with the archive research method, it was found that especially Basiri’s Divan, four Urcûze, ed-Dürerü’l-Manzûme and ‘s-Surerü’l-Mahtûme and Dadiyye, in which the Iranian Shah Nadir Shah told how citizens defended the city and the defeat of Nadir Shah during the siege of Mosul, were identified. Divan, which is a single copy, consists only of ghazals. In his ghazals, he talks about love like classical divan poets. His verses in his Divan were written in minstrel, rindāne, şühane, arifane and hikemi style. Although there is no unity in his poems, it is seen that some ghazals are monolithic. The general content in his ghazals includes subjects such as love, mysticism, wisdom and advice.