Who is afraid of compulsory licences?

Özet

Bu makale ile amaçlanan, Dünya Ticaret Örgütü üyelerinin, Ticaretle Bağlantılı Fikri Haklar Sözleşmesi (TRIPS) çerçevesinde tanınan esnek düzenlemelerden yeterince istifade etmeyişlerinin nedenlerine ışık tutmaktır. Her ne kadar az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler Doha Deklarasyonu ve 2003 Kararı tartışmaları sırasında zorunlu ilaçlara erişim konusunda katı bir tutum sergilemiş olsalar da, ilerleyen yıllarda ilginç bir şekilde sistemin imkânlarından faydalanmama yönünde hareket etmişlerdir. Bunun yanı sıra makalede, TRIPS Sözleşmesi çerçevesinde sağlık hakkı genel boyutlarıyla ele alınacak, bu alana ilişkin geniş bir literatür olması sebebiyle, bilhassa zorunlu lisans konusuna odaklanılacaktır. Bu bağlamda, ülkelerin neden kendileri yararına geliştirilmiş bir sistem bulunurken isteksiz davrandıkları ve daha ciddi yükümlülükler öngören serbest ticaret anlaşmalarını tercih ettikleri sorgulanacaktır. Makalenin temel argümanlarından birisi şudur ki, esasında TRIPS Sözleşmesi ticaret ve insan hakları arasında bir boşluk yaratmamakta, zorunlu ilaçlara erişim ve fikri mülkiyet haklarına ilişkin tartışmalar yanlış bir şekilde yönlendirilmektedir. Bu çalışmanın çıkarımları arasında TRIPS Sözleşmesi'nin her zaman sağlık hakkı ve fikri mülkiyet hakları arasındaki dengeyi bozduğu yer almazken, bunun ötesinde fikri mülkiyet hakkının kendisinin sağlık hakkını sınırladığı iddia edilmektedir. Tartışmanın birçok farklı boyutu olmakla beraber, aynı zamanda DTÖ ülkelerinin konuya gerekli ihtimamı göstermemeleri ve zorunlu lisans mekanizmasına yönelik çekimser tutum izlemeleri, soruna daha kompleks bir nitelik kazandırmaktadır.

Abstract

This article intends to focus on the insufficient use, by WTO Member States, of the flexibilities that have been created under The Agreement on Trade Related Aspects of Intellectual Property Rights (the TRIPS Agreement). It will show the paradox that, after intense debate regarding the access to essential medicines by the least developed and developing countries, after the Doha Declaration on the TRIPS Agreement and Public Health and the 2003 Decision, States have done surprisingly little to take advantage of the system they seemed to desire up to that point. The Article will also look into the general aspects with regard to the right to health within the TRIPS context, but since much has been written on this topic, it will focus more on the issue of compulsory licensing. In this sense, it will raise question marks of why States are reluctant to use a system designed to their advantage and why they prefer more burdensome obligations under Free Trade Agreements (WTO Plus Agreements). Therefore, the Article will show that the TRIPS Agreement in itself does not create a gap between trade and human rights, while also pointing out that the discussion regarding the access to essential medicines and intellectual property rights has often been misguided. This Article does not imply that the TRIPS Agreement always strikes the proper balance between the right to health (human rights, generally speaking) and intellectual property rights, but more that it is not the intellectual property rights themselves that limit the right to health. The discussion is more complex and it greatly involves the lack of commitment coming from WTO Member States, together with a poignant reluctance to the compulsory licensing mechanism.