Türkiye'de su kaynaklarından sulama amaçlı yararlanma yöntemlerinin değerlendirilmesi

An evaluation of the methods of irrigation-oriented utilization of water resources in Turkey

Özet

Su kaynaklarından içme suyu, sulama, sanayi ve diğer amaçlarla yararlanılmaktadır. Kaynaklardan yararlanma ve işletme modelleri, kaynakların mülkiyeti ve işletmecilik anlayışı ile yakından ilişkilidir. Sulama amaçlı yararlanmada kamu, şahıs ve ortak mülkiyet işletmeciliği gibi yönetim modelleri bulunmaktadır. Ülkemizde 2006 yılı sonu verilerine göre yaklaşık 5 milyon hektar arazi sulamaya açılmış olup, bunun % 76'sı kamu ve kalan kısmı şahıslarca yapılan yatırımlarla gerçekleştirilmiştir. Özellikle 1993 yılından bu yana Devlet Su İşleri (DSİ) Genel Müdürlüğü tarafından sulamaya açılan arazilerin % 96'sı ve diğer kamu kuruluşlarınca işletmeye açılan arazilerin tamamı kooperatif, birlik ve diğer kuruluşlara devredilmiştir. Ülkemizde kamu kuruluşlarınca inşa edilen tesislerin devredilmesi gereken kullanıcı örgütü konusunda görüş birliği sağlanamamıştır. DSİ Genel Müdürlüğü'nce inşaatı tamamlanan sulama tesisleri genellikle sulama birliklerine, diğer yatırımcı kamu kuruluşları tarafından inşa edilen tesisler ise kooperatiflere devredilmiştir. Birlik ve kooperatif kurulamayan yerlerdeki tesislerin yerel yönetimlere devri yapılmıştır. Özellikle küçük ölçekli bu tesislerin işletmeciliğini yapmak üzere tabanda kooperatif kurulması yönünde girişim yapılması ve üreticilerin talep etmeleri halinde kooperatif kurmaları teşvik edilmelidir. Tesislerin ekonomik, sosyal ve çevresel sürdürülebilirliği ve sulamada kaynaklardan etkin yararlanabilmek için öncelikle ilgili yasalarda su kaynaklarının kamusal (ortak) mal özelliği ön plana çıkarılmalı, kaynakların fiyatlandırılması, kullanılması ve korunması konularında üretici örgütlerine yetki verilmeli, sulama birliklerinin kamu kurumu yapısı değiştirilerek üretici örgütü olması sağlanmalı, tesislerin üreticilerce korunması ve geliştirilmesi için gerekli önlemler alınmalıdır.

Abstract

Water resources are utilized as potable water, in irrigation and industry as well as for other purposes. Resource utilization and systems of management are closely associated with ownership of resources and understandings of enterprise management. In irrigation-oriented utilization, there are such management systems as public, private, and common property manage ment. Approximately five million hectares of land has been made available to irrigation in Turkey as of 2006 year-end data, of this land 76% has been opened to operation by government investments and the rest via private investments. Since 1993 particularly, 96% of the lands opened to irrigation by the General Directorate of State Hydraulic Works (DSI) and the entirety of the lands opened to operation by other government organizations have been handed over to cooperatives, associations, and other organizations. It has not been possible to reach a consensus on the users' organization, to which the schemes constructed by government organizations in Turkey should be transferred. Irrigation schemes constructed by the General Directorate of the DSI have generally been transferred to irrigation associations and those schemes constructed by other investor government organizations to cooperatives. The schemes in communities, in which it has not been possible to establish associations or cooperatives, have been transferred to local governments. Initiatives to help cooperatives particularly focused on managing such small-scale schemes established should be taken at the grassroots level and in case producers demand so, cooperative-establishments should be supported by incentives. In order to ensure economic, social, and environmental sustainability of facilities and efficient utilization of resources in irrigation, the common property characteristic of water resources should primarily be highlighted throughout the related legislation, producers' organizations should be delegated authority in pricing, utilization, and protection of water resources, the public-organization structure of irrigation unions should be transformed so as to ensure that they become producers' organizations, and the required measures should be taken in order to establish that the facilities are protected and developed by individual producers.