19. Yüzyılda Osmanlı Devleti ve Mısır'da Dış Borçlanma ve Avrupa Mali Sermayesinin Denetim Örüntüleri

Foreign B orrowing in the O ttoman Empire and Egypt, and the Control Patterns of European Finance Capital in the 19th Century

Özet

19. yüzyılın ilk yarısında, gelisen sanayi kapitalizminin birikim sorunlarına çözüm arayısı olarak ortaya çıkan para sermaye ihracı yüzyılın ikinci yarısında büyük bir ivme kazandı. Kapitalizmin tekelci bir evresine geçis sürecinin ortaya çıkardıgı mali sermayenin kontrol ettigi dıs borçlanma süreci, borçlu ülkeler açısından oldukça yüksek maliyetle ve çesitli siyasi ve ekonomik tavizler karsılıgında gerçeklestirildi. 1870'lerde uluslararası ekonomide yasanan kriz nedeniyle yasanan mali iflasların ardından mali sermaye, alacaklarını tahsil etmek üzere borçlu ülkelerin vergi gelirleri üzerinde dogrudan denetim kurdu. Bu kurumsal denetim borçların tahsiline yönelik olmasına ragmen, sermayenin degerlenme arayısı dogrultusunda üretken sermaye yatırımlarını tesvik eden bir rol oynadı. Böylece, mali sermaye eliyle bir yandan bagımlı bir gelismeye yol açan hiyerarsik bir uluslararası isbölümü insa edilirken diger yandan kapitalizm öncesi dünyada kapitalist üretim iliskilerinin gelisimi ivme kazandı. Bu yazıda 19. yüzyıldaki dıs borç mekanizmasının isleyisi ve iktisadi sonuçları Osmanlı devleti ve Mısır özelinde tartısılmakta, bu iki ülkenin borçlanma deneyimi ısığında 19. Yüzyıl kapitalizminin temel özellikleri ele alınmaktadır.

Abstract

The export of money capital which emerged during the first half of the 19th century as a solution for accumulation question of newly developing industrial capitalism, gained momentum from the 1850s onwards. During this period, finance capital which represents monopoly stage of capitalism, granted government loans to many countries in exchange for large variety of economic and political concessions. Following the economic crises of 1870s which led ultimately to insolvency of many countries, the lenders seized direct control of the fiscal revenues of these countries. This direct control which aimed to meet debt service payments, played a major role in encouraging productive capital exports for valorization of excess capital within lender countries. Thus, finance capital, on the one hand, built a hierarchial international division of labor which led to a dependent development path and on the other hand accelerated the development of capitalism in those countries to which it is exported. This paper investigates the functioning of foreign borrowing mechanism in the 19th century and its outcomes by focusing Ottoman Empire and Egypt experiences as debtors and it touches upon main properties of capitalism during this era.