Tiirkiye'de Laikliğin Kuruluş Döneminin Tarihsel Sosyolojisine Katkı

A Contribution to Historical Sociology of the Foundation Period of Secularism in Turkey

Özet

Türkiye'de laikliğin kurumsallaşmasının tarihi, sosyal bilimlerde ağırlıklı olarak Cumhuriyet kadrolarının pozitivist düşünsel dünyalarının çözümlenmesi üzerinden incelenir. Buna göre, laikliğin 1920'ler ve 1930'larda aldığı hukuksal ve kurumsal biçim, Cumhuriyet kadrolarının fikrî çerçevesinin neredeyse dolayımsız bir yansıması olarak anlamlandırılır. Bu çalışma, pozitivist (ya da benzeri modernist) düşünce akımlarını merkeze koyan anlatıların ötesine geçerek, Türkiye'de laikliğin gelişimini ulusal-kapitalist devlet inşa süreçlerine içkin somut bir mücadele başlığı olarak ele alır. Buradaki iddia, laikleşmenin iniş çıkışlarını birbiriyle ilintili iki ana değişken ile birlikte düşünmek gerektiğidir: Burjuva toplumsal ilişkilerinin tesisi ve yaygınlaşması, merkezi devlet egemenliğinin içeride ve dışarıda inşası. İkisi de ulusal olarak tahayyül edilen bu süreçler çerçevesinde Türkiye'de laikliği şekillendiren mücadelenin kısa bir okumasını sunan çalışma, Cumhuriyet'in kuruluş döneminin tarihsel sosyolojisine katkıda bulunmayı hedeflemektedir.

Abstract

The institutionalisation of secularism in Turkey is often examined in the social sciences through the analysis of the republican state builders' positivist worldviews. Accordingly, the legal and institutional form Turkish secularism took in the 1920s and 1930s is viewed virtually as a direct reflection of the republicans' ideational frameworks. Going beyond such narratives that place positivism (or other modernist ideational currents) at the centre, this study scrutinises the development of secularism in Turkey as part of a concrete sociopolitical conflict inherent to processes of national-capitalist state building. The argument here is that the ebbs and flows of secularisation is ultimately linked to two master processes, namely the establishment and generalisation of bourgeois social relations, and the construction of internal and external state sovereignty. In the context of these nationally organised variables, the study presents a summary of the contentions that shaped secularisation in Turkey, and it seeks to contribute to the historical sociology of the early Republic.