Belleğin Tanıklığında Hakikat ve Kimlik Arayışı: Dersim Ermenileri

Özet

Toplumun, Türk ulusal kimliginin olusumu içerisinde homojenlestirilmesi hem politik hem de kültürel bir projenin uygulama alanıdır. Bu süreç, Türkiye'de kolektif kimliklerin, kültürel değerlerin ve bireylerin içerisinde bulundukları toplumlar aracılıgıyla sahip oldukları anlam dünyalarının bastırılması olarak gözlemlenebilir. Kolektif tarih açısından bakıldığında, Türkiye'nin çesitli bölgelerinde yerlesik halde bulunan ve diger halklarla birlikte yasama gelenegine sahip olan Ermenilerin, Alevi, Zaza/Kürt nüfusunun yoğunlukta olduğu Dersim'deki geçmisi çok uzun bir tarihe dayanır. Dersim Ermenilerinin kolektif tarihi ve kolektif belleginin varlıgı ise tehcir ve soykırım uygulamalarıyla bulundukları topraklardan kopartıldıkları yıl olan 1915'ten itibaren baslamaktadır.Bu arastırma, 1915 sonrasında Dersim'de karsılıklı/karsılıksız korunan /kurtarılan ve buraya sığınan Ermenilerin kendi ve kimliklenme hikâyelerinin gündelik hayat içerisinde ne sekilde dolasıma girdiğini elde ettiği verilerle birlikte analiz etmeyi amaçlamaktadır. Bu korunma/sığınma hikâyeleri es zamanlı olarak saflık ve temizlik terazisine konulan Ermeni kimliginden arınma arayıslarını da beraberinde getirir. Ancak, merkezi otorite ile sorunlu olagelen, bölgenin genel etnik ve dini kompozisyonunu olusturan kimliklerden (Zaza-Kürt-Alevi) "güvenli" olanını seçmek tam bir arınmayı beraberinde getirmeyecektir. Bu baglamda çalısma, aidiyetin bireysel, yerel ve bölgesel çesitliliginden hareketle bireysel hafızaları, ortak/kolektif hafızalar olarak senaryolastırarak Dersim Ermenilerinin kimlik insa süreçleri boyunca geçirdikleri deneyimleri ve aidiyet algısını anlamaya/anlamlandırmaya yönelik bir denemedir. Dolayısıyla, çalısma, Dersim Ermenilerinin sözlü tarihleri ve kolektif bellekleri aracılıgıyla toplumsal tarihin bilgisine ufak da olsa bir katkı sunmayı amaçlamaktadır.

Abstract

The homogenization of society in the formation of Turkish national identity has been an application area of both political and cultural projects. This process can be observed as the suppression of collective identities, cultural values and semantic world of individuals that exists in Turkish society. Examined in terms of collective history, Armenians who has settled in diverse areas of Turkey and has a tradition of living together with other peoples had a long history in Dersim which has a majority Alevi Zaza/Kurdish population. The collective memory of Dersim Armenians can be considered to have started in 1915 when Armenians living in the Ottoman Empire were eliminated from their historic homeland through forced deportations and massacres. This research, together with available data, aims to examine in what way the stories of selfidentification of Armenians who had been rescued/protected or taken refuge in Dersim has gotten into circulation in daily life after 1915. These rescue/protection/refuge stories are often accompanied with seeking the "cleanliness" and "pureness" of Armenian identity. However, choosing one of the "safe" Zaza-Kürt-Alevi identities which compose Dersim's local ethnic and religious identities and which have had a problematic relationship with the central authority does not completely provide purification. In this context, this study can be seen as an attempt to understand the experiences of Armenians of Dersim throughout the process of formation of identity and sense of belonging. Thereby, the study hopes to a modest contribution to social history through the collective memory and oral history of Armenians of Dersim.