Türkiye’deki içe dönük sermaye birikim sürecinde Dünya Bankası’nın rolü

The role of the World Bank during the inward-oriented capital accumulation process in Turkey

Özet

1945 sonrasında ağırlıklı olarak ulaşım, sulama, enerji ve liman gibi altyapı yatırımlarını Türkiye dev- letine verdiği kredilerle destekleyen Dünya Bankası, kredi yönlendirdiği Türkiye Sınaî Kalkınma Bankası aracılığıyla da tüketim malları üretiminde yoğunlaşan sermaye gruplarını kredilendirmiştir. Türkiye devleti ile yapılan tüm borç anlaşmalarında borcun hangi malların alımında kullanılacağı ve hangi ülkelerden ithalat yapılacağı belirlenmiştir. Dünya Bankası’ndan alınan borçlar borç anlaşmalarının kuralları gereği sadece Dünya Bankası’na üye erken kapitalistleşmiş ülkelerden mal ithalatı yapılma- sında kullanılmıştır. Bu durum, erken kapitalistleşmiş ülkelerin standartlaşan ve eskiyen teknolojisinin Türkiye’ye taşınmasını kolaylaştırmıştır. Böylelikle Dünya Bankası hem Türkiye kapitalist sermaye biriki- mini desteklemiş ve dövize bağımlı tüketim malları üretimine yoğunlaşan sanayi burjuvazisinin oluş- masına katkı koymuş, hem de 1945 sonrasında Dünya Bankası’na üye erken kapitalistleşmiş ülkelerin (özellikle ABD’nin) teknoloji ihracatını ve yatırım olanaklarını arttırarak bu ülkelerin sermaye birikimini desteklemiştir. Yaşanan süreç eşitsiz ve birleşik kapitalist gelişme ile sonuçlanmıştır.

Abstract

This paper examines the role of the World Bank during the debt dependent inward-oriented capital accumulation process that took place in Turkey between the mid 1950s and the late 1970s. Transportation, energy, irrigation and port projects were some of the main infrastructure areas for which the Bank provided loans to the Turkish state. Through the Industrial Development Bank of Turkey, which was founded with the enormous support of the World Bank in 1950, the World Bank also provided loans to the Turkish private manufacturing sectors whose continuity depended upon technology transfer from the early industrialized capitalist countries, particularly from the USA. The rules in the loan project agreements demonstrate the fact that the World Bank financed the majority of the import expenditures of the Turkish state and the Turkish bourgeoisie. This paper argues that the World Bank created the necessary conditions for the technology transfer from the early industrialized capitalist countries and particularly from the USA to Turkey. Pursuing this strategy, the World Bank did not only aim to eliminate the barriers facing capital expansion of the USA and the other early industrialized capitalist countries, but also satisfied the needs of the Turkish commercial capital that aimed to turn itself into productive capital.