Finansallaşma: Sorunlu bir kavram ve verimli bir araştırma gündemi

Özet

Küresel kapitalizmdeki aşırı birikim sorunu finansal işlemlerin büyük oranda artmasına yol açmış ve yeni “hayali sermaye” oluşumlarını desteklemiştir. Bu dönüşüm finansallaşma literatüründe eleştirel bir şekilde irdelenmektedir. Ancak üç önemli sorun bakidir: Finansallaşma aracılığıyla dönemlendirme girişimlerinin çözümlenmesi birçok araştırmacının geçmişte varolduğu öne sürülen bir altın çağı Bretton Woods’un çöküşü sonrasındaki değişikliklerden ayırmaya meylettiğini göstermektedir. Buna ek olarak, literatür, erken kapitalistleşmiş ülkelere dair stilize bulgulara odaklanmakta ancak “yükselen piyasalar”da yaşanan finansallaşmaya aynı ölçüde dikkat etmemektedir. Son olarak, son onyıllarda görülen finansal yeniliklerin sadece biçim olarak değil öz olarak da yeni araçların yaratılması anlamına geldiği düşüncesi zımni olarak kabul edilmektedir. Bu çalışma literatürü gözden geçirmekte ve finansallaşma kavramının Marksist siyasal iktisat eleştirisine dayanılarak kullanılmasının bahsedilen sorunların üstesinden gelme ve küresel kapitalizmdeki ana dönüşümleri anlama konusunda faydalı olacağını vurgulamaktadır.

Abstract

The overaccumulation problem in global capitalism has led to the proliferation of financial transactions and underpinned the formation of new “fictitious capitals”. This transformation has been critically investigated within the literature of financialisation. Three main problems, however, remain: The analysis of the attempts for periodisation via financialisation indicates that many scholars tend to demarcate alleged golden age from the changes in the aftermath of the collapse of Bretton Woods. In addition, the literature does not pay attention to the financialisation in “emerging markets” to the same extent as it pays to the stylised facts of advanced capitalist countries. Last but not least, there is an implicit agreement that the financial innovations of the last decades signify new instruments not only in form but also in essence. The study reviews the literature and claims that a critical use of the concept of financialisation that builds on the insights of Marxian critique of the political economy can overcome the mentioned problems and help understanding major transformations in global capitalism.