Etnoloji Defterleri’nin Açtığı Yeni Ufuklar: Marx’ın Kadınların Ezilmesine ve Özgürleşmesine Dair Düşüncesine İlişkin İpuçları

New Horizons by Marx’s Ethnological Notebooks: Clues about Marx’s Thought on the Oppression and Emancipation of Women

Özet

Marx’ın Etnoloji Defterleri tamamlanmış olsa da ilk komünal toplumlarda toplumsal ilişkilerin çeşitli veçhelerine, kadın erkek ilişkilerine, kamusal mülkiyetten özel mülkiyete geçiş sürecine, toplumsal katmanlaşmalarla sınıfların oluşumuna ve devletin kökenine ilişkin Marx’ın son dönem düşüncelerine dair ipuçları barındırır. Birçok araştırmacı defterlerdeki “toplumsal cinsiyet” vurgusunun altını çizmiş, Marx’ın bu çerçevede erken dönem yapıtlarında yer alan konulara geri döndüğünü söylemiştir. Ben de bu görüşlere katılıyorum. Bu yazıda Etnoloji Defterleri’ne sosyalist feminist açıdan bakmayı deneyecek, defterlerde kadınların ezilmesine, ataerkinin kökenine, tarih içinde kadın erkek ilişkilerine ve kadınların özgürleşmesinin “insani olanaklarına” ilişkin Marx’ın düşüncelerinin ipuçlarının peşine düşeceğim. Bununla birlikte, bu görüşü biraz daha ileri götürüp, Marx’ın toplumların gelişmesi, sınıfların ve devletin oluşumu, komünal ve özel mülkiyetin tarihi gibi konuları, kadın erkek ilişkileri ve aile kurumu ile birlikte ele aldığı daha büyük bir çalışmanın arifesinde olduğu kanaatini taşıyorum.

Abstract

Although Marx’s Ethnological Notebooks were not completed, they provide some clues about his latest thoughts on the various aspects of social relations in primitive communal societies, the relationship between men and women, the process of transition from communal property to private property, the formation of classes and social stratification and the origin of the state. Many researchers have pointed to the emphasis on gender in the notebooks, and concluded that Marx returned to the issues of his early works. I agree with them and in this article, I will try to look at the Ethnological Notebooks from a socialist feminist point of view, and I will pursue the clues of Marx’s ideas about the oppression of women, the origins of patriarchy, the relations between women and men in history and the “human possibilities” of women’s liberation. However, I believe that this view may be further advanced, and I think that Marx was on the eve of a larger study which deals with issues such as the development of societies, the formation of classes and the state, the history of communal and private property together with the relationship between men and women and the family institution.