Bir Bilim Alanı Olarak Psikoloji, Sosyal Yapıyı Anlamanın Neresinde? Davranış ve Yapı İlişkisi Üzerine Eleştirel Bir Deneme

Özet

Bir sosyal bilim alanı olarak psikoloji, bireyi anlamaya çalışırken, oldukça uzun süre onun duygu, biliş ve davranışlarının inşasında önemli rol oynayan sosyal yapıyı görmezden gelmiştir. Bir taraftan psikolojide mikro alanda birey ve makro alanda yapı arasındaki karşılıklı etkileşimden ortaya çıkan gruplar arası ilişkilerin doğasını ve ele alınışını ilgilendiren disiplinin kendine özgü önemli sorunları bulunmaktadır. Diğer taraftan, psikoloji alanından yükselen eleştiriler, yapı ve birey arasındaki ilişkileri anlamak için yeni bazı yöntemler geliştirmekte ve psikolojinin sorunsal analiz kapasitesinde bir artış gözlenmesine de olanak sağlamaktadır. Bu sebeple mevcut makalede; psikolojinin toplumsal yapıdan kendini uzaklaştırmasının tarihsel sürecini, sorun nesnelerini ve yöntemlerini eleştirel bir biçimde tartışarak, bu uzak duruşun sebep olduğuve mikro alanda bireyin duygu, biliş ve davranışlarını belirleyen ırkçılık ve cinsiyetçilik gibi günümüz sorunlarına yönelik neden çözüm üretemediğini ele almaktayız. Bu eleştirel değerlendirmenin, psikoloji alanındaki araştırmacılara, sosyal yapının dâhil edildiği mikro alanda üretilebilecek analizler ve önerebileceği çözümler için daha geniş bir anlama kapasitesi sunacağını iddia etmekteyiz. Bu sayede, psikoloji alanında sosyal yapı bağlamında üretilecek bilginin hem psikolojinin kendi yöntemsel paradigmasının gelişmesine katkı sağlayacağını, hem de kuramsal bir bakıştan yola çıkarak sistematik gözlemlerle toplumsal sorunlara dair mikro alandada önemli çözümler üretebileceğini düşünmekteyiz.

Abstract

As a social science, psychology, which aims to understand individuals' emotions, cognitions and behaviors, has long ignored social structure, which plays a major role in constructing these emotions, cognitions, and behaviors. On the one hand, there have been significant disciplinary problems in psychology related to the nature of intergroup relations and in its positivist epistemology to 'explain' that nature. As a matter of fact, this relationship is driven by the interaction between the individual as a micro level unit and social structure as a macro level unit. On the other hand, new criticisms in psychology are catalyzing the development of new epistemological tools in order to understand the relationship between individual and social structure, increasing the capacity of psychology to analyze different problems. Therefore, in this article, we critically discuss in detail why psychology has ignored social structure in psychological analyses as well as psychology's objects of interest and its methods. We also try to examine why psychology has not been able to produce effective solutions to contemporary macro level social problems such as racism and sexism, which determine individuals' cognitions, emotions, and behaviors at the micro level. We propose that only a psychological discipline that examines its object of interests taking social structure into account is able to contribute knowledge to human wellbeing and to produce solutions to unseen problems of social structure at the micro level. Hence, increasing the knowledge base in psychology by considering social structure not only contributes to the development of new epistemological tools for psychological analyses, but also offers applicable solutions to social problems from a micro level through systematic observation based on comprehensive theoretical approaches.