Türkiye’deki Suriyeli Mülteci İşçileri Konumlandırmak: Mekânsal Ayar, Sermaye ve Devlet

Situating the Syrian Refugee Workers in Turkey: Spatial Fix, Capital and the State

Özet

Türkiye’de bir mülteci ya da vatandaşlık statüsü olmadan yaşamlarını sürdürmeye çalışan Suriyeli mültecilerin önemli bir kısmı yerleştikleri şehirlerde kayıt dışı emek süreçlerine dâhil olmuş durumdadır. Bu durum, Türkiye’deki Suriyelilerin sadece mülteci ya da sığınmacı değil aynı zamanda yerinden edilmiş geçici göçmen işçiler olarak da ele alınmasını gerekmektedir. Bu sayede, Türkiye’deki Suriyeliler meselesini, mülteci çalışmaları literatürünün çerçevesiyle sınırlı kalarak ağırlıklı olarak mülteciler ile devlet arasındaki hukuki bir ilişki temelinde inceleyen çalışmaların ötesine geçilebilir. Bu çalışma, mültecilerin devlet yanında sermaye sahipleri ve Türkiyeli işçiler ile girdikleri özgül ilişkileri çözümlemeye olanak sağlayan bir bakış açısının geliştirilmesi amacıyla batılı kapitalist ve Ortadoğu’daki körfez ülkelerindeki göçmen emek istihdamının işleyişini ve bunun sermaye sınıfı için anlamını çözümleme amacıyla da işler kılınan David Harvey’e ait “mekansal ayar” (spatial fix) kavramına başvuracaktır. Makale, 2016-2018 yılları arasında İzmir’de yapılan bir alan çalışmasının bulgularına dayanarak çeşitli sektörlerdeki sermaye sahiplerinin ücretlerin daha da baskılanması ve emek süreçleri üzerindeki denetimin daha da artırılmasının önündeki “ulusal” engelleri Suriyeli mültecilerin kayıt dışı istihdamı vasıtasıyla nasıl aştığını “mekânsal ayar” kavramı çerçevesinde göstermeye çalışacak.

Abstract

Considering their long-term stay in Turkey without a refugee or citizenship status and their incorporation into the Turkish informal labour market extensively, the Syrian refugees need to be treated and examined not only as refugees but also as displaced temporary migrant workers. Such a shift in the discussions would help us to investigate how the Syrian refugees functioned for the Turkish capital as the tools of a “spatial fix” necessary for overcoming the domestic limits to profit maximization and capital accumulation. David Harvey’s concept of spatial fix is utilized by a few migration scholars who treated the temporary foreign migrant workers as a means to overcome potential “domestic” barriers to capital accumulation. In the case of Syrian refugees, spatial fix operates through valuing the labour-power of the Syrians according not to the socially necessary labour-time to reproduce the labour power of a Turkish national but to an image of a war exile that needs and be content with mere survival in a foreign country. Under such circumstances the rights granted by temporary protection such as health coverage becomes also functional in the reproduction of a non-national labour force, by means of which Turkish capital transcends the spatial limits to accumulation. The article will build on an ethnographic fieldwork conducted in İzmir between 2016 and 2918 and the findings of and inferences from this fieldwork will help us to demonstrate the mechanisms through which the informal employment of Syrian refugees serves as a spatial fix for the capital owners in Turkey.