Aristoteles’in Toplum Ontolojisinde Etik-Politik Ekonomi

Özet

Aristoteles’in ekonomi ve politika konularını ilişkilendirmesi, modern anlamdaki “politik ekonomi bilimi” kapsamında düşünülebilir mi? “Politik Ekonomi” ifadesinin Grek düşüncesinde bir karşılığı yoktur. Bununla birlikte, Aristoteles’in khrematistikē ifadesini “Politik Ekonomi Bilimi”nin kapsamına girecek şekilde kullandığı varsayılabilir. Politika I’deki oikonomike bir “bilgi türü”dür; hane işlerinin idaresi, geçim işlerinin -tarımsal üretimin- sürdürülmesi ve hane halkının kontrolü ile ilgili olan “hane yönetimi” bilgisidir. Oikonomika II. 1’de açıklanan ekonomik ilişkilerin modeli, II. 2’de devletin geliri için sunulan örnekler listesi, açıkça modern anlamdaki “politik ekonomi bilimi”nin içeriğine aittirler. Buna göre “gereksinim”in, “servet”in ve “kaynakların yönetimi” ifadesinin bir özeti anlamındaki politik ekonomi, Aristoteles’in ekonomi teorisinin merkezinde yer almaktadır. Rousseau’nun açıklamaları, Smith’in tanımı, Hegel’in sunduğu kavrayış biçimi, Marx’ın değer çözümlemeleri, Aristoteles’in teorisini politik ekonomi bağlamında değerlendirmek için yeteri kadar kaynak sunmaktadır. “Pratik bilim” grubunda olan ekonomi, etik ve politik uygulamalardan muaf mıdır? Aristoteles’in teorisinde Ekonomi, Etik ve Politika arasında durur. Nikomakhos’a Etik’te de görülebileceği gibi, bu teorinin dikkat çekici tarafı politika gibi ekonomi düşüncesi de etik teori tarafından sınırlandırılmaktadır. Bu nedenle etik-politik ekonomi ifadesi daha doğru bir belirlemedir, çünkü araçları farklı da olsa bu disiplinler insan ilişkilerini yönetmeyi amaçlamaktadırlar. Eylemin düzenleme ilkesi etik olsa da erek politiktir (ki, bu yönüyle de poli-etik teori olarak adlandırılabilir); çünkü birey için “en yüksek iyi”, toplumun/devletin “en yüksek iyi”si ile birleşiktir. Devlet için “iyi” olan, toplumsal momentlerin gelişimi için kendinde erektir. Toplumun gelişim momentlerinin düzeni bir toplum ontolojisinin varlığı olarak yorumlanabilir mi? Aristoteles “toplum ontolojisi” ifadesini kullanmamışsa da, pratik bilgi alanlarının (etik, politika, ekonomi) ilişkisi, insan eylemleri dizisini toplum-devlet birliğinde tamamlarken, bir toplum ontolojisinin varlığını da göstermektedir. Aristoteles toplumsal momentlerin (aile, toplum, devlet) gelişimini ayrıntılı olarak açıklamadığı için sistemli bir toplum ontolojisi görünmez. Ancak temeldeki doğal gereksinimler ve bunların yanıtlanması olarak oluşan toplumsal ilişki formları (toplumsal momentler), düzensizlikten düzene doğru işleyen bir yapı olarak varlık kazanmaktadır. Sistemdeki “telos” kavramı ontolojik yapıya metafizik bir nitelik kazandır. Ancak yine de toplumsal yapının oluşumundaki ekonomi kategorilerinin rolü (gereksinim, mülkiyet, emek, üretim, takas, ticaret, para, değişim değeri, yasa, devlet), Aristoteles’in toplum ontolojisini materyalist kılar. Bu açıdan bakıldığında, Aristoteles’in kavrayışı, tarihsel materyalist teorinin tarih ontolojisi olarak sistemleştirilebileceği varsayımı için tarihsel dayanak sağlar.

Abstract

Could Aristotle’s overarching of economics and political issues be considered within the context of “political economic science” in the modern sense? The expression “Political Economy” has no equivalent in Greek thought. However, it can be assumed that Aristotle used the term khrematistikē in the scope of “Political Economy Science”. Oikonomike in Politics I is a “kind of knowledge”; it is the “household management” knowledge that is related to the administration of households, the maintenance of subsistence - agricultural production - and the control of the household. The model of economic relations in Oikonomika II.1, the list of examples presented for the income of the state in II.2, clearly belong to the content of the “political economy science” in the modern sense. Accordingly, the political economy, which is a summary of the expression of “requirement”, “wealth” and “resources”, is at the centre of Aristotle’s economic theory. Rousseau’s explanations, the definition of A. Smith, the form of conception that Hegel offered it, Marx’s value analyses provide sufficient resources to evaluate Aristotle’s theory in the context of political economy. Is the economy, which in the “practical science” group exempt from ethical and political practices? In Aristotle’s theory, Economy stands between Ethics and Politics. As can be seen in Nicomachean Ethics, the striking aspect of this theory is that politics, as well as the idea of economy, is limited by ethical theory. Therefore, the expression of ethical-political economy is a more accurate determination, because these disciplines aim to manage human relations, even if their tools are different. Although the regulatory principle of the action is ethical, the end is political, which can give it a way to be also called poli-ethic theory, because “highest good” for the individual is combined with “highest good” of the society / state. What is good for the state is the end in itself for the development of social moments. Can the order of the developmental moments of society be interpreted as the existence of a social ontology? Although Aristotle did not use the expression “social ontology”, the relationship of practical knowledge fields (ethics, politics, and economy) shows the existence of community ontology while completing the series of human actions in the social-state union. Since Aristotle does not explain the development of social moments (family, society, state) in detail, systematic society ontology does not appear. However, the basic natural needs and forms of social relations (social moments) which are formed as a response to them, it gain existence as a structure that operates from disorder to order. The concept of “telos” in the system gives the ontological structure a metaphysical quality. However, the role of economic categories in the formation of the social structure (requirement, property, labour, production, exchange, trade, money, exchange, value, law, state, etc.) makes Aristotle’s social ontology materialist. From this point of view, Aristotle’s realization provides a historical basis for the assumption that historical materialist theory can be systematized as history ontology.