Oryantalizmi Doğuran İki Başkent: İstanbul – Paris

Özet

“XIX. yüzyılın” ve aynı anlama gelmek üzere “Modernitenin Başkenti” olarak anılan Paris, bunlardan da önce oryantalizmin başkentidir. Fransız sanatçıların XIX. yüzyıl başlarından itibaren geliştirdiği resim tarzının adı olarak ortaya çıkan oryantalizm kavramı, hızla diğer sanatlara taşınmış, zamanla Doğu’ya ilişkin Batılı düşünsel, sanatsal, siyasal hemen tüm pratiklerin ortak adına dönüşmüştür. Oryantalizmi tarihsel bir olgu olmaktan çıkarıp sorunsallaştıran Edward Said, tarihsel kökenlerini antikiteye dayandırmakla birlikte, onun kurumsallaşıp sistematik uygulama halini almasının miladı olarak 1798’i; Mısır’ın işgalini işaret etmektedir. Oysa tarihsel süreç Batı için Doğu’nun giriş kapısının İstanbul olduğunu göstermektedir. Elçilik kayıtlarından seyahatnamelere, tacirlerden sanatçılara resmi, sivil Batılı öznenin Doğu’ya ilişkin öncelikli imge kaynağı İstanbul’dur. XVII. yüzyıl sonlarında Fransa’nın İstanbul’u işgal tasarıları, şehrin ve Doğu’nun Batılı aktörlerce imgesel, sözel, teatral, görsel olarak yeniden üretilip tüketilmesine dönüşmüştür. Bu pratik XVIII. yüzyıldan itibaren İstanbul’un da dönüşümünü getirmiştir. Paris-İstanbul ilişkisi, oryantalizmin tarihsel, coğrafi kaynaklarını ve evrimini ortaya koymaktadır.

Abstract

Before being the capital of the 19th Century and “modernity”, Paris is the bedrock of orientalism. The concept of orientalism emerged in the 19th century as the name of an artistic style developed by French painters, spread to other fields of art. In time, the concept came to signify all ideational and political practices on the part of the Occident with the Orient as their subject. Edward Said, who problematized the concept as something beyond a mere historical fact, points at 1798, i.e. Egypt’s occupation as the moment of institutionalization and systematization of Orientalism (though he traces it back to the antiquity). However, history demonstrates that the gateway to the Orient for the Occident has been in fact Istanbul. Istanbul is the prior origin of imagery of the West about the East – from the recordings of the embassies to merchants and artists. The plans of France to conquer Istanbul eventuated the city and the East to be regenerated and exploited by the West from the imaginary, verbal and visual points of view. This also has brought the transformation of Istanbul since XVIII. century. The relation between Paris and Istanbul demonstrates the historical and geographical origins and the evolution of Orientalism.