KNIDOS ‘LİMAN CADDESİ’ GEÇ ANTİK DÖNEM ATÖLYE/ DÜKKÂN ve BULUNTULARI

Özet

Anadolu’nun güneybatı uç noktasında yer alan Knidos karşılıklı iki yamaca yerleştirilmiş, iki limanı olan, ızgara plana sahip çift görümlü bir kenttir. Konumu itibariyle ‘Liman Caddesi’ olarak adlandırılan caddenin güneyde, başlangıç noktasına 45 metre mesafede, yan yana sıralanmış dörtgen planlı yedi ve bu mekanların ilk üçüne ait dört yan mekandan ibaret bir yapı kompleksi açığa çıkartılmıştır. Kentin M.Ö. 4.yüzyılın ikinci çeyreğindeki büyük plan değişikliği programında düzenlendiği anlaşılan bu kompleks, konumuna da uygun olacak şekilde dükkan sırası olarak kullanılmıştır. Bu çalışmanın konusunu meydana getiren ve ‘Mekan 4’ diye adlandırılan odanın, Roma İmparatorluk Döneminde kompleks içinde farklı bir fonksiyona sahip olduğu plan değişikliğinden ve mekan içinde tespit edilen mimari unsurlardan anlaşılmaktadır. Geç Klasik ve Helenistik Dönem boyunca mütevazi bir dükkan olan bu mekan Geç Antoninler Döneminde distyle in-antis planlı ve Korinth cephe mimarisine sahip görkemli bir heroona çevrilmiştir. Heroon dörtgen planlı bir mekan ve heroonun sahibine ait olduğu anlaşılan bir lahdin yerleştirildiği podyum ve dörtgen bir niş olmak üzere iki bölümden oluşturulmuştur. Geç Klasik- Helenistik Dönem boyunca, dörtgen planlı mütevazı bir dükkan ve Roma İmparatorluk Döneminde görkemli bir heroon olarak kullanılan ‘Mekan 4’, Geç Antik Dönemde bazı plan değişiklikleri ile atölye ve/veya dükkana dönüştürülmüştür. Mevcut veriler heroonun bir atölyeye çevrildiğini gösterse de arkeolojik kazılar sırasında bu mekanın, ne tip bir atölye ya da dükkan olarak kullanıldığı kesin olarak belirlenememiştir. Ancak burada zemin altında tespit edilen kanal sistemi, kanal sistemin üzerine yerleştirilmiş amphoralar, mekanın köşesindeki yüksek ısı dereceli ocak, yoğun demir cürufu, depo ile depolama kapları ve içinde sarı boya bulunan spatheia amphoraları, burada ısıtma ve soğutma sistemine dayalı bir üretim faaliyetinin sürdürüldüğünü göstermektedir. Mekanın heroondan bir atölye/dükkana dönüştürülmesi süreci arkeolojik veriler sayesinde takip edilebilmektedir. Özellikle sikke buluntuları ışığında bu değişimin MS 5.yüzyılın ilk çeyreği içinde gerçekleştirildiği anlaşılmaktadır. Atölye/dükkanın kullanım aşaması ile ilgili veriler yine sikkeler aracılığıyla güvenilir olarak tespit edilebilmektedir. Kazılar sırasında mekanın zemininde, kanal sistemi üzerindeki amphora yuvaları içinde ve podyum zemininde bulunan bronz sikkeler, Mekanın son kullanım aşaması ile ilgili verileri oluşturmaktadır. Sikke ve seramik buluntularına göre MS 6.yüzyıl boyunca kullanılan atölye/dükkan MS 7.yüzyılın ortalarında terk edilmiştir. Atölye/dükkanın son kullanım aşaması ile alakalı seramik buluntular büyük ölçüde tespit edilebilmiştir. Yapının son kullanım aşaması ile direkt bağlantılı ve MS 7.yüzyıla tarihlendirilen seramik buluntular dört ana gruba bölünmektedir: ince seramik/fine wares (%26), pişirme kapları/cooking wares (%12), düz kaplar/plain wares (%26) ve amphora (%36). Mekan içinde ortaya çıkartılan, istatiksel olarak en yoğun grubu %36’lık pay ile amphoralar meydana getirmektedir. Mekanın depolama, üretim ve ticari işlevi düşünüldüğünde bu oranlama normal olarak değerlendirilmelidir. Bu çalışmada, mekanda bulunan bazı formların (Afrika Kırmızı Astarlı Hayes Form 109) kabul görmüş tarihlendirmeleri için yeni öneriler sunulmuştur. Bu çalışmada sunulan diğer bir yeni öneri de atölye/dükkanın geç antik çağdaki orijinal kullanım aşaması ile direkt alakalı Spatheion amphoralarının boya (demir sülfür ya da perit) transportu için de kullanılmış olabileceğini fikrinin tartışılmasıdır. Bu makalede bazı amphora tiplerinin (spatheion) antik dönem günlük kullanım şekilleri ya da ikinci kullanımları ile ilgili belirlenen bazı tespitler de sunulacaktır. Bu çalışmada, yapılan kimyasal analizler ışığında Spatheion amphoraların kullanım ve içerikleri ile ilgili yeni öneriler de aktarılacaktır. Kimyasal analizlere göre üç amphoranın içinde sülfür oksit ya da perit bulunmaktadır. Benzer şekilde amphora ya da benzer pişmiş toprak kapların parçalarından şekillendirilen ikinci kullanım tapa/pessoi örnekleri üzerinde durulacaktır.

Abstract

Knidos, situated at the southwestern tip of Asia Minor is a city with double-view and a grid (hippodamic) plan, located on two harbors. A building complex has been discovered in the south of the city consisting of seven juxtaposed quadrilateral Rooms and 4 sub-places belonging to the first three of these rooms at a distance of 45 meters from the starting point of the street which is called “Harbor Street”. This complex, which was constructed as part of a major renovation in the second quarter of the fourth century BC, was used for a row of shops in line. The changes in the plan and architectural factors detected on the site indicate that the building called “Room 4,” which is the main focus of this study, had a different function during the Roman Imperial period. This structure, which had been used as a modest shop during the late Classical and Hellenistic periods, became a splendid heroon with Corinthian distyle in antis during the late Antonine period. The heroon consisted of two sections, a rectangular planned Room, and a platform where the tomb of the heroon’s owner was located as well as a rectangular niche. “Room 4” was later turned into a workshop and/or shop with some changes during Late Antiquity. Although the current data show that the heroon was turned into a workshop, archaeological excavations could not identified what kind of a workshop or shop it was. However, the duct system, amphorae placed in it, the high-temperature furnace in the corner of the structure, heavy iron dross, a depot and containers for storage, and spatheia amphorae containing yellow paint indicate manufacturing activities based on a heating and cooling system. The transformation of the structure from heroon to workshop/shop is traced by the archaeological data, particularly coins found there, which show that this change took place around the first quarter of the fifth century AD. The data regarding the use of the workshop/shop are verified as reliable, again thanks to the coins. Bronze coins found in amphora nests and on the ground provide information about the last use of the structure. Based on these and extensive ceramic findings, the workshop/shop was used during the sixth century AD and abandoned in the mid-seventh century. Ceramic findings are directly connected to the last use of the structure, dated to the seventh century AD, are divided into four groups: fine ware (26%), cooking ware (12%), plain ware (26%), and amphorae (36%). The densest group that was brought to light was amphorae with 36%. This ratio should be deemed normal considering the storage, production, and commercial functions of the structure. This study offers new suggestions for the compromised dating of some forms found in the structure (African Red-Slip Hayes Form 109). The idea that spatheia amphorae, directly related to the original use phase of the workshop/shop in Late Antiquity, could have also been used for the transport of paint (sulfur or perite) can be discussed. This study provides some evaluations made based on daily usage types or secondary uses of some amphorae (spatheion) in antiquity. In this study, new suggestions about usage and contents of spatheion amphorae were given in the light of chemical analyzes. According to chemical analysis, three amphoras contain sulfur or perite. Similarly, the study focuses on secondary-use stoppers/pessoi samples formed by using pieces of terracotta pots or amphorae.