Büyük Selçuklular Devrinde Şehirlerin İdaresi

Özet

Bu çalışmanın konusu Büyük Selçuklular devrinin şehir veya eyalet yönetim sistemidir. Büyük Selçuklular devrinin şehir veya eyalet teşkilatı, esas itibariyle Ortaçağ İslam dünyasındaki klasik anlayışa uygun olarak siyasi-askeri yapı, mali yapı ve dini-hukuki yapıdan oluşmaktaydı. Ayrıca kimi esnaf ve cemaat grupları da buna ilave edilebilir. Buna göre siyasi-askeri idareyi melik, vali, amîd, reis, nâib ve şahne, mali idareyi müstevfî ve âmil; dini-hukuki idareyi ise kadı, şahid, müftü, hatib, imam, müezzin, şeyhülislam, vakıf temsilcisi, muhtesib ve mezhep-dini cemaat reisleri ve onların hizmetinde çalışan görevliler temsil etmekteydiler. Esnaf ve meslek cemiyetlerinin başında ise reis, şeyh ve arîf unvanı taşıyan kişiler bulunmaktaydı. Bu bağlamda çalışmamızda işaret edilen taksimat doğrultusunda Büyük Selçuklu şehirlerinin idaresi ile alakalı genel bir değerlendirme yapılacaktır.

Abstract

The Subject of this study is the city or provincial administration system of the Great Seljuk period. The city or provincial organization of the Great Seljuk period consisted mainly of the political-military structure, financial structure and religious-legal structure in accordance with the classical understanding of the Middle Ages Islamic world. Some craftsman and community groups can also be added to this. According to this, the political-military administration was represented by the melik (the members of the dynasty), governor, amīd, reis (chief), naib (regent) and shihna (military governor); the financial administration was represented by mustavfī and amīl; the religious-legal administration was represented by the kadi (Muslim judge), shahid (authority), mufti, hatib, imam, muezzin, sheikh al-Islām, foundation representative, muhtesib and chief of sect-religious community and the officials working in their service. The chiefs of the craftsmen and tradesmen who were people bearing the title reis (chief), sheikh and arīf. In this context, this article will focus on a general assessment about the cities administration of the Great Seljuk at the determined framework.