Dergiler / Osmanlı Araştırmaları / 2018 / Cilt: 51 - Sayı: 51
15. ve 16. Yüzyıldaki Osmanlı Tarihlerinde Moğol Simgesi
- Sayfa
- 1–28
- DOI
- —
Özet
Bu makale 15. ve 16. yy. Osmanlı tarihlerinde Moğollar ve Cengiz Han’ın nasıl değerlendirildiğini araştırmaktadır. Bu tarihlerin Osmanlı Devleti’nin ilk dönemini anlatan kısımlarında Osmanlılar için Moğollar ve Cengiz Han korkunç birer rakip ve düşman olarak gösterilir. Burada Osmanlılar’ın Selçuklular ile birlikte Moğollar’la savaşıp onları mağlup ettiğini nakletme ve Osmanlı padişahlarını gazi olarak övme niyeti olduğunu tahmin edebiliriz. Buna karşı, dünya tarihi kısmındaki Moğol hanları büyük padişah olarak yüceltilir. Bu Reşidüddin, Cuveyni ve Vassaf gibi Moğol hanedanı hükmü altında kitap yazan Fars tarihçilerinin etkisinden kaynaklanıyor olabilir. 16. yy.a gelindiğinde Osmanlı tarihçileri Gazan ve Cengiz Hanlar’ı “dini yenileyen” kişiler olarak övmeye başlamışlardır. Ayrıca Moğollar ve Osmanlılar’ın aynı soydan geldiklerini iddia etmeye başlarlar. Örneğin, Silsilename’de Osmanlılar’ın şeceresinden Cengiz’in şeceresini ayırırlar ve Seyahat-name’de Kırım Tatarları’nın Osmanlılar’ın akrabası olduğunu söylenir. Osmanlı tarihlerindeki Moğol simgesi bir anlamda Osmanlılar’ın değişen kimliğini yansıtır
Abstract
This study will examine how the Ottoman historians writing from the early 15th century retrospectively described and evaluated the Mongols. In the legends about the foundation of the Ottoman Empire, the Ottoman historians described the Mongols as destroyers or enemies. In contrast, in the sections on the Mongols in universal/multi-dynastic histories the Mongol rulers enjoyed an excellent reputation. The hostility might have originated from old, faint memories of the early Ottomans and it was clearly rooted in Persian historiography. In the 16th century, some historians canonised Mongol rulers as “the renewers of religion” and integrated them into the Ottoman genealogy. The reasons for this change came from composite elements: the confrontation against the Safavids, the augmentation of the importance of the Crimean Khanate as an ally, and the greater influence of Persian historiography. The Ottoman historians used the Mongols as a vehicle for the legitimisation of the Ottoman dynasty by utilising the reputation of the Genghisids.