Barajlarda güvenlik ve dolu savaklarda risk analizi uygulamaları

Özet

Barajlar, su kaynakları projelerinde çok önemli bir yere sahiptirler. Ancak inşa maliyetlerinin yüksekliği ve ömürlerinin uzunluğu bu yapılarda dikkatli ve doğru projelendirmeyi, optimum işletmeyi zorunlu kılmaktadır. Yapılan literatür çalışmalarında barajların yetersizliği ile ilgili olarak pek çok konu ile karşılaşıldı. Bu çalışma içerisinde özellikle dolusavak yetersizliği üzerinde duruldu ve bununla ilgili riskler belirlenmeye çalışıldı. Böylece baraj sisteminin eksik kalan bazı yanlarının açığa çıkması, hatta uygun rehabilitasyon çalışmalarının da devreye alınması suretiyle proje ömrünün uzatılabileceği ve yeni risklere.hazırlıklı olunabileceği vurgulandı. Bu arada yapıların görev yapamama riskinin belirlenmesi için araştırıcıların belirlediği pek çok yöntem de bu hesaplamalarda kullanılmaktadır. Bunlar arasında en gelişmişleri olarak; ortalama değer birinci derece ikincil moment metodu (OBDİM), ileri birinci derece ikincil moment (İBDİM) metotları ön plana çıkmıştır. Bu çalışmada, GAP bölgesi içerisinde ele alınan Kayacık ve Sürgü barajlarına ait gözlenmiş maksimum akım değerleri alınmış ve bu değerlerin normal dağılıma uygunluğu belirlenmeye çalışılmıştır. Elde edilen parametreler, JAVA ortamında hazırlanmış olan bilgisayar programı yardımıyla (sadece normal dağılım değerlerine göre sonuç veren) OBDİM ve İBDİM metotları ile risk analizine tabi tutulmuş ve söz konusu barajlara ait dolu savakların güvenilirliği belirlenmeye çalışılmıştır. Sözkonusu metodlarla yapılan risk analizi değerlendirmesi sonucu heriki barajın da gözlenmiş taşkın değerleri krşısında dolusavaklarının tümünün çalışması durumunda güvenilir oldukları ve bu taşkınları geçirebildikleri belirlenmiştir.

Abstract

Dams have a very important place in water resources projects. The high cost of construction and the long life spans of dams make careful and correct project development and optimum management imperative. Many studies have been published on the shortcomings of dams. In particular, many of these studies have dwelt upon the inadequacy of spillways, and attempts have been made to determine the relevant risks. These studies indicate that if inadequacies are identified and appropriate rehabilitation measures are taken, it will be possible to increase the life spans of dams and to prepare for new risks. At present, there are a number of methods in use for the determination of the risk of dams failing to function properly. The most developed of these are the mean value first order second moment method (MFOSM) and the advanced first order second moment method (AFOSM). In the present study, the observed maximum flow values for the Kayacik and Surgu dams, which are part of the Southeastern Anatolia Project (GAP), were taken and it was attempted to determine the fitness of these values for normal distribution. The parameters obtained were subjected to risk analysis by MFOSM and AFOSM with the aid of a computer program prepared in the JAVA environment (which gives results according to normal distribution values only) and it was attempted to determine the reliability of the spillways of these dams. The results of risk analysis carried out by these methods indicate that the spillways of both of these dams,: against the observed overflow values, are all reliable in work mode, and that they can exceed these overflows.