AVRUPA İNSAN HAKLARI SÖZLEŞMESİ HUKUKUNDA, DOĞAL AFETLERDE YAŞAM HAKKI VE MÜLKİYET HAKKI BAĞLAMINDA DEVLETİN SORUMLULUĞU: BUDAYEVA KARARI

The Responsibility of The State in Case of A Natural Disaster under The Law of ECHR in The Context of Right to Life and Right to Property: Budayeva Judgment

Özet

Doğal afetler, öngrölümez olduklarından dolayı ciddi boyutlarda can ve mal kayıplarına neden olurlar; öyle ki, insanlık tarihinde doğal afetlerden dolayı çok sayıda insan yaşamını yitirmiştir. Türkiye, deprem, toprak kayması, çığ düşmesi, sel felaketi gibi başlıca doğal afetlere maruz kalma bakımından dünyada en kırılgan ülkelerden biridir. Doğal afetler, oluş biçimleri itibariyle insan faaliyetleriyle doğrudan bir bağa sahip olmasalar da, onların insan yaşamı üzerindeki etkilerinin derecesi önemli ölçüde insani etkenlere bağlıdır. Bu yönleri nedeniyle doğal afetler, hukukun kapsam alanına; can ve mal kayıplarıyla ilgisinden ötürü de özellikle insan hakları hukukunun inceleme alanı içerisine girerler. İnsan yaşamına ve mamelekine yönelik riskleri azaltma noktasında Devletin rol ve görevi o denli önemlidir ki, bu yükümlülüğün gereğinin yerine getirilip getirilmediğinin yalnızca iç hukuk tarafından değerlendirilmesi yeterli görülemez; fakat aynı zamanda bunun uluslararası insan hakları hukuku tarafından da değerlendirilmesi gerekir. AİHM Budayeva kararında, doğal afetlerde yaşam ve mülkiyet haklarını korumak için devletin sorumluluğunun kapsamını tayin edecek ölçütleri ortaya koymuştur. Bu davada Mahkeme, yalnızca devletin bu tür afetler karşısında yapması gerekenleri belirleyen soyut bir yasal çerçevenin mevcudiyetini ve yeterliliğini değerlendirmemiştir; fakat aynı zamanda yetkililerin her bir davada can ve mala yönelik riskleri asgari bir noktaya indirebilmek için yapmış oldukları faaliyetlerin bu faaliyetler ister idari olsun isterse yargısal- yeterliliğini değerlendirmiştir. Bu çalışmada Budayeva kararının ayrıntılı bir analizi ve - gerektiği ölçüde- Mahkemenin ilgili diğer kararlarının bir analizi yapılacak; Türk hukuk sisteminin, bir doğal afet halinde devletin, yaşam ve mülkiyet haklarını koruma yükümlülüğünün kapsamının belirlenmesi bakımından uluslararası insan hakları hukukunun ortaya koymuş olduğu kriterlerle uyumlu olup olmadığı araştırılacaktır.

Abstract

Due to their unpredictable nature, natural disasters cause extensive damages to life and property, which has so far claimed many lives in many parts of the world in the history of mankind. Being one of the most vulnerable countries in the world, Turkey is exposed to some major natural hazards, such as earthquakes, landslides, avalanches, floods, etc. Even though the natural disasters by their way of occurrence- have no direct connection with man-controlled activities, the degree of their impact on human life is to a great extent affected by man-factor. Therefore, with such aspects natural disasters fall within the subject of law, and specifically of human rights law as they concern to loss of life and property. So essential is the role and the duty of the State to reduce the risks to human life and property in case of a natural disaster that it should be assessed also by international adjudication in human rights. It was the Budayeva judgment through which The European Court of Human Rights did such a job, setting the criteria for the determination, and clearing the lines of the latitude of the States responsibility to protect both the life and property in case of a natural disaster. The Courts assessment is based not only on the theoretical fra- mework for which the State should provide for an appropriate response to such disasters through an abstract legislation but also on the authorities actions however they are administrative or judicial in nature- in individual cases to minimize the risks to human life and property. Through a detailed analysis of Budayeva judgment and if necessary- the Courts other most relevant judgments, this study focuses on the evaluation of Turkish domestic law whether or not it is compatible with the case law of the ECHR in the right to life and the right to property adjudication, which especially concerns to the States role and responsibility in case of a natural disaster.