CEZA MUHAKEMESİNDE ALEYHTE DEĞİŞTİRME YASAĞI

Özet

Mahkemelerce verilen hükümlere karşı yasa yollarına başvurmak, gerek uluslararası metinlerde ve gerekse mevzuatımızda bir hak olarak kabul edilmiştir. Anayasanın 90. maddesi uyarınca uyulması zorunlu olan AİHSnin Ek-7. Protokolünde, yasal çarelere başvurmak bir hak olarak düzenlenmiştir. Ancak yasa yollarına başvuru üzerine hükmün aleyhine daha da ağırlaştırılabileceği kabul edildiğinde, sanık daha fazla ceza alabileceği korkusu ile yasa yollarına başvurmaktan çekinebilecek ve belki de haksız bir mahkumiyet hükmünü kabul etmek zorunda kalacaktır. İşte bu sakıncanın önüne geçilebilmesi amacıyla birçok ülkede ve bu arada ülkemizde, sanık lehine temyiz veya istinaf yoluna başvurulduğunda hükmün sanık aleyhine değiştirilemeyeceği kabul edilmiştir. Aleyhte değiştirme yasağı veya literatürde yaygın kullanılan adıyla Ref ormatio in Peius ilkesinin amacı, sanığın sonuçta daha kötü bir duruma düşmek korkusuna kapılmaksızın yasa yollarına başvurma hakkını kullanmasına imkân tanımaktır. Ülkemizde uzun süredir uygulama alanı bulmasına rağmen, aleyhte değiştirme yasağının kapsamı ve uygulama alanı üzerindeki tartışmalar halen devam etmektedir. Bu çalışmamızda, aleyhte değiştirme yasağına ve hukuksal temeline ilişkin bilgiler verildikten sonra, lehe yasa yolu ve cezanın tespiti, yasağın kapsamı ve uygulama alanı üzerinde durulacak ve en sonda da bazı önerilerimize yer verilecektir.

Abstract

Filing appeal against the court decisions is accepted as a right both in the international texts and in our legislation. In the Protocol 7 of European Convention on Human Rights, resorting to the legal ways is given as a right. However, accepted that the punishment can be increased against the applicant upon filing an appeal, defendants refrain from pursuing the legal procedures and maybe they abide by a punishment which they do not deserve. To over- come this disadvantaged point, in our country like many other countries, it is accepted that when a defendant files an appeal, the punishment cannot be increased against the defendant. Te purpose of prohibition to change the decision against defendants or as commonly mentioned in literature Refor- matio in Peius principle is to pave the way for the defendants so that they do not refrain from using their legal rights for filing an appeal for the fear that they shall be given more punishment. Although it has been applied for a long time in our country, the discussion regarding the scope of prohibition on changing against the applicant defendant and its field of application is still going on. In this study, after giving information regarding the prohibition of changing the decision against the applicant defendants and its legal base; the legal way in favour of applicant and determining the punishment, scope of the law and field of application are analysed, and at the end, some of our recommendations are given.