Sosyo-mekânsal ayrışmada korunaklı konut yerleşmeleri: İstanbul örneği

Özet

İstanbul, korunaklı yerleşmelerin öncü olduğu yeni bir kentleş- me biçimini deneyimlemektedir. Bu yeni deneyimin ortaya çı- kışında etkili olan unsurlar arasında; yeni elit tabakanın doğu- şu, küreselleşme dalgası ile ortaya çıkan yeni yaşam biçimleri ve deprem-dayanıklı konut yerleşmelerine olan talebi saymak müm- kündür. Sözü edilen etkenlerin tetiklediği korunaklı yerleşme- ler, mekânsal ve sosyal ayrışmanın itici unsurları haline gelmiştir. Sosyo-mekansal ayrışmanın varlığı ve boyutları, iki koldan yürü- tülen bu çalışmanın araştırma sorusunu oluşturmakta, mekansal haritalama ve kişisel görüşmeler yardımıyla tartışılmaktadır. Çalış- mada ilk olarak, korunaklı konut yerleşmelerinin İstanbul’da nere- de ve nasıl bir dağılım gösterdiği incelenmiştir. Bu kısımda, mev- cut özel konut projelerinin yer seçimleri harita üzerine yansıtılmış ve yer seçim kriterlerine ilişkin saptamalar yapılmıştır. İkinci ola- rak, yerleşme sakinleriyle mülakatlar gerçekleştirilmiş, korunaklı konut yerleşmelerinin hangi kriterler doğrultusunda tercih edildi- ği, sakinlerin yerleşme içerisindeki mekânsal kullanım alışkanlıkla- rı ve kentle olan sosyo-mekânsal ilişkileri incelenmiştir. Çalışmada edinilen temel bulgular sonuç kısmında tartışılarak aktarılmıştır.

Abstract

Gated communities are a forerunner in the new form of urban- ization emerging in Istanbul. Among the main factors affecting this urbanization process are the new elites, new lifestyles and the demand for physically-secured housing settlements. Trig- gered by these factors, gated communities have become the impulsive force of social and spatial segregation. This segrega- tion and its dimensions, which compose the research question of this paper, are analyzed and discussed herein with the help of spatial mapping and interviews. First, the locations of the existing private housing projects in Istanbul are mapped and the location criteria for these projects are determined. Second, some factors affecting the segregation, i.e. the residents’ rea- sons for preferring to live in a gated community, their usage habits of the facilities within the community and their daily commute to the city, are evaluated via interviews. Finally, the main findings are discussed.