Türkiye'de nüfusbilimin kurumsallaşması ve bu süreçte prof.dr.Nusret H.Fişek'in yeri

THE INSTITUTIONALISATON of DEMOGRAPHY and THE CONTRIBUTION OF PROF.DR. H.NUSRET FİŞEK IN THIS PROCESS

Özet

Nüfussal Geçiş Kuramının evrelerine göre, toplumların nüfus yapıları şekillenmektedir. Türkiye‘de 1920 ve 1930‘lu yıllarda, göçlerin, savaşların etkisi ile yüksek doğum hızı ve yüksek ölüm hızı nedeniyle nüfus artmamıştır. Doğum hızlarının yükseldiği, ölüm hızlarının yavaşladığı 1940-1960‘lı yıllar, etkin halk sağlığı hizmetlerinin ve tıp teknolojilerindeki gelişmelerle birlikte salgın hastalıklarla mücadele konusunda gösterilen başarının yoğun olarak görüldüğü yıllar olarak göze çarpmaktadır. Nüfus artışı ile birlikte baş gösteren sorunların ilk farkına varan ve bu konuda bilimsel çalışmaları başlatan ise Dr. Nusret Fişek‘tir. Fişek, sağlık hizmetlerinin sunumu konusundaki ilerlemenin ve sağlık sorunlarının giderilmesinin, nüfusun bütünü ile ilgili verilerle mümkün olabileceğini düşünmüştür. Doğum-ölüm oranları ve yer değiştirme bilgilerinin düzensiz olduğu bir ortamda, sorunları çözmeye uygun bir sağlık hizmetleri politikası da geliştirilemez. Bu nedenle, Dr. Fişek nüfus ve sağlık bilimleri arasında bir bütünleşme sağlamıştır. Ekip çalışmasına dayanan, denetim ve hizmet içi eğitimlerle desteklenen, koruyucu hekimlik hizmetlerinin yaygınlaştırmasını hedefleyen ve halkın yararlanabileceği şekilde sunum politikasını benimseyen sağlıkta sosyalleştirme uygulaması da Dr. Fişek‘in öncülüğünde gerçekleşmiştir. Bu makalede nüfus bilimin kurumsallaşması süreci, Dr. Fişek‘in yaptığı büyük katkılar çerçevesinde anlatılmıştır.

Abstract

Societies' demographic structure are shaped according to the Demographic Transition Model. During 1920 and 1930, population of Turkey was stagnant because of high mortality rates and high birth rates affected by conditions such as migrations and wars. The period of 1940 and 1960 is associated with high birth rates and low mortality rates as a result of enhancement in medical technologies and better public health policies which caused a population increase. Dr. Fişek is the first person to see the problems which might be caused by the rise in popuation increase rates. Fişek, considered that the health problems of the society can only be solved by the information about the overall data of the population. Health problems of the society can not be solved in an atmosphere where birth and mortality rates are unreliable and displacement patterns are unknown. Therefore, Dr.Fişek tried to incorporate the medical and demographical sciences. Also,the system of socialisation in health services which depends on the cooperation of staff and the efforts to increase the rate of access is launched by Dr. Fişek. In this article the institutionalisation of demography in Turkey is discussed within the context of Dr. Fişek's undisputable scientific efforts and contributions during the process.