Birinci dünya savaşı sonunda musul vilayeti’nde ingiliz yönetiminin kurulması

Establishment of british administration in the mosul province at the end of the first world war

Özet

19. yüzyılın sonlarından başlayarak, emperyalist devletlerin sömürgelerinde uygula-dıkları yönetim tekniklerini değiştirmeye başladıklarını görüyoruz. Bu devletlerin öncüsü konumunda olan “üzerinde güneş batmayan” Britanya İmparatorluğu, bu sürece de öncülük etmiştir. Askeri işgale dayanan doğrudan sömürgecilik yerine, işbirlikçi yerel yöneticilerin kullanılmasına dayanan dolaylı sömürgecilik yöntemini ilk uygulayan odur. Bunun, doğrudan sömürgeciliğe göre çok daha masrafsız ve kârlı olduğu anlaşılınca emperyalist devletler Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra, günü-müze dek devam eden süreçte, dolaylı sömürgecilik yöntemini yaygın olarak uygu-lamaya başlamışlardır. Makalede, 1918–1925 yılları arasında Musul vilayetinde (bugünkü Kuzey Irak’ta) İngiliz yönetiminin kurulması anlatılmaktadır. Bu bağlamda İngiltere’nin karşılaştığı yörenin ve dönemin özgün koşullarından kaynaklanan zorluklar ve bunların ne şekilde aşılmaya çalışıldığı irdelenmiştir. Büyük ölçüde İngiliz arşiv belgelerine dayanılarak yapılan çalışmada 2003 tarihinde yayınlanan Yazarın Musul Sorunu başlıklı kitabından da yararlanılmıştır.

Abstract

Starting from the end of the 19th century, imperialist states had altered the administration techniques they implemented in their colonies. Being the leader of those states, British Empire, on which “the sun never sets”, had pioneered this alteration course. Britain was the first to use indirect me-thods of colonialism exploiting collaborative local executives instead of direct colonialism depending upon military operation. As it was unders-tood that this new technique provided more material gains with the mini-mum expense it was widely applied in the colonies after the First World War. In the article below, the establishment of British colonial rule in the Mosul province (today‟s northern Iraq) after the First World War has been examined. Challenges of the period facing the region have also been dealt with. The methods Britain used to overcome those challenges have been interrogated. The examination has largely based on British archival documents and my book named “Mosul Question” published in 2003.