YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARINDA ÖĞRETİM ELEMANLARI TARAFINDAN GERÇEKLEŞTİRİLEN BULUŞLARDA HAK SAHİPLİĞİ VE GELİRİN PAYLAŞIMI

OWNERSHIP OF THE INVENTIONS HELD BY ACADEMICIANS IN HIGHER EDUCATION INSTITUTIONS AND SHARING OF INCOME

Özet

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun 121. maddesinde ve “Çalışan Buluşlarına, Yükseköğretim Kurumlarında Gerçekleştirilen Buluşlara ve Kamu Destekli Projelerde Ortaya Çıkan Buluşlara Dair Yönetmelik’in” 28-35. maddelerinde, “yükseköğretim kurumlarında gerçekleştirilen buluşlar” hakkında düzenlemeler yapılmıştır. Yürürlükten kalkan 551 sayılı Patent Haklarının Korunması Hakkında KHK’nin 41. maddesi ile öğretim elemanlarına ayrıcalık tanınarak üniversitedeki görevi sırasında gerçekleştirdikleri dahil tüm buluşlar serbest buluş olarak kabul edilmiş iken yeni düzenleme ile “yükseköğretim kurumlarında yapılan bilimsel çalışmalar veya araştırmalar sonucunda gerçekleştirilen buluşlar” hizmet buluşu sayılarak çalışanların buluşlarına ilişkin hükümlerin uygulanacağı düzenlenmiştir. Kanun’da buluş sahibinin bildirim yükümlülüğü, yükseköğretim kurumu hak sahipliği talebinde bulunursa patent başvurusu yapma yükümlülüğü ve buluştan elde edilen gelirin taraflar arasında paylaşımına ilişkin düzenlemeler yer almaktadır. Ülkelerin çoğunda yükseköğretim kurumlarında gerçekleştirilen buluşlara ilişkin özel düzenlemeler yer almaktadır ve son yıllarda birçok ülkede yükseköğretim kurumunun hak sahibi olmasına yönelik kanun değişikliği yapılmıştır. Yükseköğretim kurumunun buluş üzerinde hak sahibi olmasına bağlı olarak patent başvurusu yapma ve buluşu ticari olarak değerlendirme yükümlülüğünün öğretim elemanlarını teşvik ederek yükseköğretim kurumlarındaki buluşları artırması ve daha verimli bir teknoloji transferi süreci yoluyla kamuya sunulmasını sağlaması hedeflenmektedir. Bu çalışmada yükseköğretim kurumunda gerçekleştirilen buluşlarda hak sahipliğine ve gelirin paylaşılmasına ilişkin çeşitli ülkelerdeki modeller Türkiye’deki hukuki düzenlemeler ile karşılaştırılarak öneriler geliştirilmiştir.

Abstract

In the Article 121 of the Industrial Property Law No. 6769 and in Articles 28-35 of the the "Regulation on Employee Inventions, Inventions in Higher Education Institutions and Inventions Arising in Public Supported Projects", have been made regulations about "inventions made in higher education institutions". While all inventions, including the ones they made during their duty at the university, were accepted as free inventions by granting privileges to the academic staff with the article 41 of the revoked Decree Law No. 551 on the Protection of Patent Rights, with the new regulation "inventions made as a result of scientific studies or researches made in higher education institutions" are considered as service inventions. It is regulated that the provisions regarding the inventions of the employees will be applied. The law includes regulations regarding the notification obligation of the inventor, the obligation to apply for a patent if the higher education institution claims entitlement and the sharing of the income obtained from the invention between the parties. In most of the countries, there are special regulations regarding inventions made in higher education institutions and in recent years, law changes have been made in many countries for higher education institutions to be entitled. It is aimed that the obligation of making a patent application and evaluating the invention commercially, depending on the higher education institution's right to have the invention, encourages academic staff to increase the inventions in higher education institutions and make them available to the public through a more efficient technology transfer process. With this study, models in various countries and the sharing of revenues related to ownership rights in the invention carried out in higher education institutions in Turkey are compared with the legal regulations and recommendations have been developed.